Bildiri Konusu:Otizmli Spektrum Bozukluğu olan Bireylerin Eğitimi


Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Yetişkinlere Çevrim İçi Cinsel İstismarla Başa Çıkmada Video Görsel Sahne Sunumu İle Desteklenen Davranışsal Beceri Öğretiminin Etkililiği
Bu araştırmada video görsel sahne sunumu (video GSS) ile desteklenmiş davranışsal beceri öğretiminin (DBÖ) otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan bireylere çevrim içi cinsel istismarla başa çıkma becerisinin öğretimi üzerindeki etkililiğini incelemek amaçlanmıştır. Tek-denekli araştırma modellerinden katılımcılar arası yoklama denemeli çoklu yoklama modelinin kullanıldığı araştırmada 21-23 yaş aralığındaki üç erkek OSB olan bireyle çalışılmıştır. Araştırmanın başlama düzeyi, günlük yoklama, izleme ve genelleme oturumları çevrim içi ortamlarda, uygulama oturumları ise katılımcıların eğitim aldıkları kurumlarda gerçekleştirilmiştir. Çevrim içi ortam olarak tüm bireylerin kullandığı ortak platform olan WhatsApp belirlenmiştir. Araştırmada kullanılmak üzere GSS özelliklerini ve farklı senaryoları temel alan ortalama 2 dakika 30 saniyelik (1 dakika 39 saniye – 3 dakika - 12 saniye) dört video ve tuzak kuran kişilerin tuzak kurma basamağında yararlanmaları için 19 tane senaryo hazırlanmıştır. Videolarda akran modeller ve tuzak kuran rolünü oynayan kişiler yer almıştır. Ayrıca videolarda anne, baba, abla ve öğretmen gibi bireyin güvendiği kişileri canlandıran kişiler de rol almıştır. Videolar hazırlanan senaryolar doğrultusunda çekildikten sonra her bir videoya GSS özellikleri eklenmiştir. Bu süreçte etkileşimli noktaların eklenmesi, etkileşimli noktaların kaydedilmesi ve etkileşimli noktaların aktifleşmesi olmak üzere üç basamak izlenmiştir. Bu amaçla öncelikle öğretimi hedeflenen becerilerin olduğu sahnelerde duraklamalara yer verilmiştir. Videonun duraklatılması ile otomatik olarak becerinin sergilenişini gösteren hareketsiz fotoğraf görüntüsü oluşmuştur. Oluşan bu görüntü bir daire içine alınmış ve istenilen yazılı çıktının kaydedildiği etkileşimli noktalar görüntü ile birlikte sunulmuştur. Araştırmanın bulguları tüm bireylerin çevrim içi cinsel istismarla başa çıkma becerisini edindiklerini, edindikleri beceriyi farklı kişilere genellediklerini ve öğretim sona erdikten iki ve dört hafta sonra da koruduklarını ortaya koymuştur. Araştırmada ayrıca öznel değerlendirme yaklaşımı benimsenerek katılımcılar, katılımcıların ebeveynleri ve öğretmenlerinden sosyal geçerlilik verileri toplanmış ve hem katılımcıların hem de ebeveynlerinin ve öğretmenlerinin öğretimi yapılan beceriye, etkililiği incelenen uygulamaya ve elde edilen sonuçlara ilişkin olumlu görüş bildirdikleri gözlemlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Otizm spektrum bozukluğu, çevrim içi cinsel istismar, cinsel istismarla başa çıkma, video görsel sahne sunumu, davranışsal beceri öğretimi