Bildiri Konusu:Otizmli Spektrum Bozukluğu olan Bireylerin Eğitimi


Otizmli Çocuklara Sosyal İletişim Becerilerinin Öğretiminde Akran Aracılı Müdahalelerin Kullanıldığı Çalışmaların İncelenmesi
Sosyal etkileşim ve iletişim yetersizliklerinin ilk zamanlardan itibaren Otizm spektrum bozukluğu (OSB)’nun temel yetersizlik alanlarından biri olduğu görülmektedir. Amerika Konuşma-Dil-İşitme Birliği sosyal iletişimi “bilişsel ve duygusal bilginin yüz ifadesi, jest ve prozodi yoluyla ve edim bilim ve zihin teorisinin üstü kapalı olarak anlaşılması yoluyla iletilmesi” olarak tanımlamaktadır. Başka bir ifade ile sosyal iletişimin, karşılıklı sosyal bir etkileşimde kullanılan çeşitli sözlü ve sözlü olmayan davranışları içerdiği belirtilmektedir. Alanyazın incelendiğinde otizmle ilgili gerçekleştirilen araştırmaların önemli bir kısmının sosyal iletişim becerilerinin farklı yönlerine yönelik olarak gerçekleştirildiği görülmektedir. Bu araştırmalarda, OSB’ye sahip bireylerin sosyal iletişim becerilerini desteklemeye yönelik birçok bilimsel dayanaklı uygulamanın kullanıldığı görülmektedir. Kullanılan bu yöntemlerden birisi de akran aracılı öğretim stratejileridir. Özellikle kaynaştırma/bütünleştirme uygulamalarının giderek yaygınlaştığı düşünüldüğünde OSB’ye sahip bireylerin tipik gelişim gösteren akranları ile karşılaşma sıklığının artması, akran temelli etkileşimli uygulamalarla bu bireylerin sosyal etkileşim ve iletişimlerinin desteklenmesi gerektiği önemli görülmektedir. Alanyazında sosyal iletişim becerilerini desteklemeye yönelik akran aracılı öğretim stratejilerinin kullanıldığı çalışmaların bir araya getirildiği herhangi bir derleme çalışmasına ulaşılamamıştır. İlgili araştırmaların belirli başlıklar altında incelenmesiyle yürütülecek bir derleme çalışmasının eleştirel bir bakış açısı sunmaya yardımcı olacağı düşünülmektedir. Bu kapsamda belirlenen veri tabanlarında bir tarama gerçekleştirilmiştir. Yapılan tarama sonucunda ulaşılan araştırmalar, dahil etme ve hariç tutma kriterlerine göre seçilmiştir. Araştırmalar araştırmaların yılları, OSB olan bireylerin katılımcı özellikleri, tipik gelişim gösteren akran katılımcıların özellikleri, kullanılan tek denekli araştırma yöntemi, kullanılan akran aracılı öğretim stratejisi, bağımlı değişkenler, izleme verisi toplanma düzeyi, genelleme verisi toplanma düzeyi, sosyal geçerlik verisi toplanma düzeyi ve türü, güvenirlik verisi toplanma düzeyi ve türleri başlıkları altında incelenmiştir. İncelenen araştırmalarda akran aracılı öğretim yönteminin sosyal iletişim becerilerinin öğretiminde etkili olduğu görülmektedir. Ancak araştırmaların genelleme ve izleme verilerindeki sınırlılıklar olduğu; toplanan verilerde görüldüğü üzere kalıcılığın ve genellemenin sağlanamaması alan yazınla farklılık göstermektedir. İleri araştırmaların var olan araştırmaların sınırlılıklarına odaklanarak gerçekleştirilmesi önerilebilir.
Anahtar Kelimeler: Otizm, sosyal iletişim, akran aracılı öğretim, bilimsel dayanaklı uygulamalar