Bildiri Konusu:Kaynaştırma/ Bütünleştirme Uygulamaları


Özel Eğitim Öğretmenlerinin Lider Öğretmenlik Becerilerine İlişkin Deneyimleri ve Mesleki Gelişim Tercihleri
Eğitim ortamlarında liderlik uzun yıllardır okul yönetimi kapsamında ele alınmış olmakla birlikte son yıllarda öğretmenlerin de lider öğretmenlik becerilerini çeşitli rol ve sorumluluklar çerçevesinde sergilemeleri beklenmektedir. Özellikle, kaynaştırma/bütünleştirme uygulamalarına yönelik çeşitli durumlarda özel eğitim öğretmenlerinden lider öğretmenlik rolü üstlenmelerinin talep edildiği görülmektedir. Collins (2018), lider özel eğitim öğretmenliğinin boyutlarını belirlemiş ve bu boyutları işlevsel olarak tanımlamıştır. Buna göre, lider özel eğitim öğretmenlerinin; (a) veriye dayalı kararlar verme, (b) okul çaplı değişim, (c) mentörlük yapma, (d) mesleki gelişim ve danışmanlık sağlama, (e) ailelerle etkili iş birliği kurma, (f) geçiş süreçlerinde öğrencileri destekleme, (g) öğrenciler için savunu yapma ve (h) yetersizlikle ilgili organizasyonlarla bağlantı kurma olmak üzere sekiz boyutta çeşitli rol ve sorumluluklar üstlenebileceği vurgulanmıştır (Collins, 2018). Bu bağlamda, bu çalışmanın amacı Türkiye’de özel eğitim öğretmenlerinin genel eğitim öğretmenlerine yönelik lider öğretmenlik becerilerine ilişkin deneyimlerinin, yeterliklerinin ve mesleki gelişim tercihlerinin belirlemektir. Çalışma kapsamında Türkiye genelindeki özel eğitim okul ve kurumlarında görev yapan 268 özel eğitim öğretmeninden çevrimiçi yolla veri toplanmıştır. Kesitsel tarama modeline uygun olarak tasarlanan çalışmada veri toplamak amacıyla toplam 77 maddeden oluşan bir anket geliştirilmiştir. Anketin ilk bölümünde katılımcıların demografik ve mesleki bilgilerini, genel eğitim öğretmenlerine yönelik lider öğretmenlik becerilerine ilişkin deneyimlerini ve daha önce almış oldukları mesleki gelişim hizmetlerini belirlemeye yönelik toplam on üç madde yer almıştır. İkinci bölümde ise Collins (2018) tarafından önerilen sekiz boyuta ilişkin katılımcıların bilgi, deneyim, yeterlik ve mesleki gelişim tercihlerini belirlemeye yönelik her bir boyutta sekiz soru olmak üzere toplam altmış dört soru maddesi yer almıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular katılımcıların mesleğe başlamadan önce ya da mesleğe başladıktan sonra doğrudan lider özel eğitim öğretmenliği becerilerine ilişkin bir eğitim almadığını, ancak lider öğretmenlik becerilerinden bazı becerileri kazanmalarını sağlayabilecek çeşitli mesleki gelişim etkinliklerine katıldıklarını göstermiştir. Öğretmenlerin en çok katıldığı etkinlikler konferans ve seminer türündeki etkinlikler olurken en az katıldıkları mentörlük ve koçluk ile proje temelli etkinlikler olmuştur. Genel eğitim öğretmenleri tarafından özel eğitim öğretmenlerinden en fazla ailelerle etkili iş birliği kurma boyutunda, en az öğrenciler için savunu yapma boyutunda liderlik talebinde bulunulduğu aktarılmıştır. Özel eğitim öğretmenlerinin yaklaşık yarısı talep edildiğinde etkili şekilde lider öğretmenlik becerilerini sergileyebildiklerini ve etkili sonuçlar alabildiklerini bildirmişlerdir. Özel eğitim öğretmenlerinin yaklaşık yarısı talep edildiğinde genel eğitim öğretmenleri için etkili bir şekilde lider öğretmenlik becerilerini sergileyebileceklerini düşünmektedir. Özel eğitim öğretmenlerinin büyük çoğunluğu lider özel eğitim öğretmenliğinin tüm boyutları için mesleki gelişime gereksinim duyduğunu belirtirken en fazla öğrenciler için savunu yapma, en az ailelerle etkili iş birliği boyutu için mesleki gelişime gereksinim duyduklarını belirtmişlerdir. Özel eğitim öğretmenlerinin bu amaçla en fazla tercih ettiği mesleki gelişim etkinliği türü çalıştay ve atölye çalışmaları olurken en az tercih ettiği etkinlikler web temelli etkinlikler olmuştur. Bu bulgular temelinde, özel eğitim öğretmenlerinin lider öğretmenlik becerilerini geliştirebilmek amacıyla hizmet öncesinde lisans programları ve hizmet içi sürecinde mesleki gelişim etkinlikleri için önerilerde bulunulmuştur.

Kaynakça
Collins, B. C. (2018). Eight paths to leadership: A guide for special educators. Brookes Publishing Company.
Anahtar Kelimeler: Liderlik, Lider Özel Eğitim Öğretmenliği, Öğretmen Mesleki Gelişimi, Bütünleştirme