Bildiri Konusu:Bilimsel Dayanaklı Uygulamalar/Etkili Uygulamalar


Özel Eğitim Öğretmenlerinin Bilimsel-Dayanaklı Uygulamalara İlişkin Bilgileri, Deneyimleri ve Mesleki Gelişim Gereksinimleri
Bilimsel-dayanaklı uygulamalar konusu 2000’li yıllardan itibaren özel eğitim alanında araştırmacıların ve uzmanların ilgi gösterdiği konuların başında gelmektedir. Bu kapsamda yürütülen çalışmalar bilimsel-dayanaklı uygulamalar kavramının tanımlanması, bir uygulamanın bilimsel-dayanaklı bir uygulama olarak değerlendirilebilmesi için gerekli standartların belirlenmesi ve bilimsel-dayanaklı uygulamaların kullanımının okullarda yaygınlaştırılması gibi konuları içermektedir. Bilimsel-dayanaklı uygulamalar araştırma modelleri için önerilen standartları karşılayan çalışmalar kapsamında etkililikleri belirlenmiş olan ve özel gereksinimli öğrencilerde benimsenen öğretim hedeflerini en yüksek düzeyde karşılayan uygulamalar olarak tanımlanmaktadır. Bilimsel-dayanaklı uygulamaların kullanımı konusunda hem yasal gereklilikler dikkate alınarak hem de yukarıda ifade edilen araştırma bulgularından hareketle, 2000’li yılların başlarından itibaren özel eğitim alanında bilimsel-dayanaklı uygulamaların kullanımını yaygınlaştırabilmek üzere çeşitli bağımsız kuruluşların (örn., National Professional Pevelopment Center on Autism Spectrum Disorder [NPDC]), National Autism Center [NAC]) ve meslek örgütlerinin (örn., Council for Exceptional Children) konuyla ilgili çalışmalar yürüttükleri görülmektedir. Ülkemizde, henüz NPDC’de ya da NCAEP’te olduğu gibi kurumsal düzeyde, bilimsel-dayanaklı uygulamaların tanıtıldığı öğretmen ve ailelerin kullanmalarını teşvik eden oluşumlar yoktur. Diğer taraftan ülkemizde bu konularda kamusal düzeyde girişimlerin az olmasıyla birlikte özel eğitim bölümü programlarında öğretim uygulamalarının tanıtıldığı derslerin olduğu ve fiilen bu derslerde bu öğretim uygulamalarının bazılarının tanıtıldığı bilinmektedir. Bunun dışında ise, Milli Eğitim Bakanlığı’nca hazırlanan ve sunulan mesleki gelişim etkinlikleri ve özel kuruluşların önayak olarak düzenledikleri kurs ve seminerler söz konusudur. Dolayısıyla, bu açıdan bakıldığında kamu ve özel sektörde görev yapan özel eğitim öğretmenlerinin bilimsel-dayanaklı uygulamalara ilişkin sahip oldukları bilgiler, hazır bulunuşlukları ve mesleki gelişim gereksinimlerinin neler olduğunun belirlenmesi bu alanda hizmet sunan kurumlar ve kuruşlar ve aynı zamanda araştırmacılar açısından da önemlidir. Bu bakış açısından hareketle bu araştırmanın amacı özel eğitim öğretmenlerin bilimsel-dayanaklı uygulamalara ilişkin bilgi sahibi olup olmadıklarını, deneyimlerini ve bu konudaki mesleki gelişim gereksinimlerinin neler olduğunu belirlemektir. Araştırmanın katılımcıları 2021-2022 eğitim-öğretim yılında kamu ya da özel sektörde görev yapan 216 özel eğitim öğretmenidir. Araştırmacılar veri toplamak amacıyla “Bilimsel-dayanaklı Uygulamalar Konusunda Özel Eğitim Öğretmenlerinin Bilgileri, Deneyimleri ve Mesleki Gelişim Gereksinimlerini Belirleme Anketi”ni geliştirmiştir ve anket sorularına verilen yanıtlar betimsel olarak analiz edilmiştir. Öğretmenlerin demografik özellikleri açısından en dikkat çeken bulgular genç bir öğretmen kitlesinden veri toplanmış olması ve aynı zamanda öğretmenlerin üçte ikisinden daha fazlasının lisans dercesine sahip olmasıdır. Öğretmenlerin büyük bir çoğunluğu (%90 ve üzeri) bilimsel dayanaklı uygulamaların yarısından fazlasına, bilimsel dayanaklı olmayan uygulamaların ise yarısına yakınına ilişkin bilgi sahibi olduklarını bildirmişlerdir. Öğretmenlerin bildiklerini ifade ettikleri bilimsel-dayanaklı uygulamaları kullanmaları halinde ise öğrencilerine hedeflenen becerileri öğretmedeki etkililiğine yönelik çoğunlukla etkili ya da çok etkili olduğu yönünde görüş bildirmişlerdir. Öğretmenler bilimsel-dayanaklı uygulamalardan hangisini kullanacağını seçerken en çok öğrenci özelliklerini, hedef davranışın özelliklerini, kullandıkları uygulamaya ilişkin sahip oldukları bilgi ve beceri düzeyini dikkate aldıklarını belirtmişlerdir. Son olarak öğretmenlerin bilimsel-dayanaklı uygulamalara yönelik aldıkları eğitimin niteliğine ilişkin görüşleri çeşitlilik göstermektedir. Öğretmenlerin nitelikli ve uygulama ağırlıklı tasarlanan eğitimlere ihtiyaç duyduğu düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Özel eğitim öğretmenleri, bilimsel dayanaklı uygulamalar, mesleki gelişim gereksinimleri