Bildiri Konusu:Erken Müdahale ve Erken Çocuklukta Özel Eğitim


Ev Temelli Koçluk İçeren Ebeveyn Eğitim Programının Bir Annenin Doğal Dil Öğretimi Stratejilerini Kullanımı ve Çocuk Çıktıları Üzerindeki Etkilerinin İncelenmesi
Dil, iletişim ve konuşma becerilerinde yaşanan sınırlılıkların ve gecikmelerin, eğitim ve sosyal gelişim başta olmak üzere diğer gelişim alanları üzerinde olumsuz etkiler yarattığı bilinmektedir. Çocuklarda dil ve konuşma geriliklerinin yaygınlık oranları çocukların yaşına ve herhangi bir tanıya sahip olup olmama durumlarına bağlı olarak farklılık göstermekte ve özel gereksinimli çocuklarda dil ve konuşma bozuklukları daha sık görülmektedir. Özel gereksinimi olan çocukların dil, iletişim ve konuşma becerilerinin mümkün olan en erken dönemden itibaren desteklenmesi ortaya çıkabilecek olası olumsuzlukları önlemek açısından oldukça önemlidir. Bu nedenle, özel gereksinimli çocukların dil, konuşma ve iletişim becerileri başta olmak üzere diğer alanlardaki gelişimlerini desteklemek amacıyla erken müdahale programları hazırlanmalı ve hazırlanacak erken müdahale programları; etkililiği araştırmalarca ortaya konmuş kanıt temelli müdahaleleri içermeli, çocuğun gelişimsel yaşına uygun olmalı ve çocuğun doğal ortamında ve doğal uygulamacılar (örn., anne, baba, öğretmen vb.) tarafından uygulanmalıdır. Bu temel ilkeler çerçevesinde planlanan erken müdahale programları doğal öğretim yaklaşımlarının yaygın bir şekilde kullanılmasına katkı sağlamıştır. Doğal öğretim yaklaşımlarına dayalı uygulamalar, çocukların öğrenmelerini desteklemek amacıyla öğrenme denemelerinin düzenli olarak gerçekleştirilen sınıf ya da ev etkinlikleri içine gömülmesini amaçlayan kanıta dayalı uygulamalardır. National Clearinghouse on Autism Evidence and Practice (NCAEP) tarafından 2020 yılında yayımlanan rapora göre kanıta dayalı doğal öğretim uygulamalarından birisi doğal dil öğretimidir (Milieu Teaching).
Doğal dil öğretimi; öğretim için günlük etkinlik ve rutinlerin kullanılması, talep etme davranışını ortaya çıkarmak amacıyla çevresel düzenlemelerin yapılması, öğretim sırasında çocuğun tercih ettiği etkinlik ve materyallerin kullanılması, sıra alma rutinlerine yer verilmesi, çocuğun etkileşim/ iletişim başlatmasının desteklenmesi, çocuğun etkileşim/iletişim başlatmak için girişimde bulunmasının beklenmesi, çocuğun etkileşim/iletişim girişimine uygun dil/iletişim modellerinin sunulması ve çocuğun iletişim becerisinin pekiştirilmesi olmak üzere sekiz temel bileşenden oluşmaktadır. Özel eğitim alanında doğal dil öğretimi gibi kanıta dayalı müdahaleleri belirlemek amacıyla her geçen gün yeni çalışmalar yapılmakta ve kanıta dayalı uygulamalara ilişkin farklı kuruluşlar tarafından raporlar yayımlanmaktadır. Araştırmaların sistematik olarak gözden geçirilmesiyle üretilen bu bilgilerin kullanıcı dostu uygulamalara dönüştürülmesi en önemli sorunlardandır. Bu nedenle koçluk gibi uygulama destekleri yardımıyla öğretmenlerin ve ebeveynlerin kanıta dayalı uygulamaları gerçek sınıf/ev ortamlarında kullanmaları desteklenerek üretilen bilginin uygulama ortamlarında kullanılması sağlanmalıdır.
Söz konusu gereksinimler doğrultusunda mevcut çalışmanın amacı, eğitim oturumunu takiben ev temelli koçluk desteği içeren aile eğitim programının bir özel gereksinimli çocuk annesinin doğal dil öğretimi stratejilerini doğru uygulama becerilerini edinmesi ve anne tarafından sunulan doğal dil öğretiminin özel gereksinimli küçük bir çocuğun ifade edici dil becerileri üzerindeki etkilerinin incelenmesidir. Araştırmaya bir anne ve dil konuşma yetersizliği olan çocuğu katılmıştır. Araştırmada tek-denekli deneysel desenlerden davranışlar arası çoklu başlama deseni kullanılmıştır. Bulgular eğitim oturumları ardından sunulan ev temelli koçluk desteği içeren aile eğitim programı annenin doğal dil öğretimi stratejileri olan model olma, talep etme, bekleme süreli öğretim ve fırsat öğretimini uygulama becerilerini edinmesinde, korumasında ve genellemesinde etkili olduğunu göstermektedir. Bunun yanı sıra bulgular anne tarafından sunulan doğal dil öğretimi stratejilerinin çocuğunun kullandığı sözcüklerdeki ortalama sözce uzunluğunu, farklı sözcük sayısını ve toplam sözcük sayısını artırmada etkili olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Doğal dil öğretim stratejileri, Ebeveyn koçluğu, Aile eğitimi, Doğal öğretim, Dil ve konuşma bozukluğu