Bildiri Konusu:Öğrenme Güçlüğü olan Bireylerin Eğitimi


Okumada Güçlük Yaşayan ve Yaşamayan Öğrencilerde Okuma Başarısı ile Yürütücü İşlevler Arasındaki İlişkinin İncelenmesi
Meral Çilem Ökçün Akçamuş1, Atilla Tutuş2

Okuma becerileri, okur yazar toplumlarda bireylerin yaşam kalitesi için önemli bir beceri olarak ele alınmakta buna bağlı olarak da modern toplumlara tam katılım ve bağımsız yaşamın önemli bir gerekliliği olarak görülmektedir. Okul yıllarında ise okuma başarısının bilginin ediniminde ve akademik başarıda önemli bir rol oynadığı bilinmektedir. Nitekim okuma becerileri yeni bilgileri öğrenme sürecinde de bir araç olarak kullanıldığı için diğer alanlardaki akademik başarıyı da etkilemektedir. Ülkemizde okuma becerilerinin öğretimine ilkokul 1. sınıfta başlanılmakla birlikte okuma performansları arasında çocuklar arasında farklılıklar görülebilmektedir. Nitekim yakın zamanlı yapılmış bir çalışma, Türkçe konuşan ve birinci sınıfa devam eden çocukların %34’ünün düşük okuma performansı gösterdiğini ve bu çocukların %67’sinin ikinci sınıfta da düşük okuma performansı göstermeye devam ettiğini ortaya koymuştur (Ergül vd., 2022). Çocukların ilkokuldaki okuma başarısı dil, erken okuryazarlık gibi alan özel becerilerin yanı sıra yürütücü işlevler gibi bilişsel süreçlerle de ilişkilidir. Uluslararası alanyazında okuma ve okuduğunu anlama ile yürütücü işlevler arasındaki ilişkileri inceleyen birçok çalışma bulunmaktadır (Willoughby, vd., 2019). Türkçe konuşan çocuklarda ise sınırlı sayıda araştırma bulunmakta, bu araştırmalarda ise yürütücü işlevlerin özellikle çalışma belleği olmak üzere tek bir bileşeninin ele alındığı görülmektedir. Oysa Türkçenin sözdizimi ve biçimbilgisi yapısından ve ortografisinin şeffaf olmasından dolayı bu ilişkilerin farklılaşması olasıdır. Bu araştırmada da ilkokul ikinci sınıfa devam eden, okumada güçlük yaşayan ve yaşamayan öğrencilerin okuma başarısı ile yürütücü işlevleri arasındaki ilişkinin karşılaştırmalı incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışma grubu, 7,4- 8,8 yaş aralığında bulunan 37 okuma güçlüğü olan ve 54 okuma güçlüğü olmayan toplam 91 öğrenciden oluşmaktadır. Çalışma ilişkisel araştırmalardan nedensel karşılaştırma ve yordayıcı korelasyonel araştırma deseninde gerçekleştirilmiştir. Veriler TONİ-3 Sözel Olmayan Zeka Testi, Türkçe Okul Çağı Dil Gelişimi Testi (TODİL), Sözel Akıcılık Testi, Stroop Testi, Hanoi Kulesi, Çalışma Belleği Ölçeği ve Okuma Yazma Değerlendirme Bataryası (OYAB) kullanılarak toplanmıştır. Araştırmada öncelikle okumada güçlük yaşayan ve yaşamayan gruplar arasında yürütücü işlevler açısından farklılık olup olmadığı bağımsız örneklem t testi ile incelenmiştir. Ardından yürütücü işlevlerin bileşenleri ile okuma ve okuduğunu anlama ölçümleri arasındaki ilişkiler Pearson korelasyonu ile analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda okumada güçlük yaşayan ve yaşamayan gruplar arasında sözel bellek puanları açısından istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde farklılıkların olduğu belirlenmiştir. Korelasyon analizleri sonucunda ise, okumada güçlük yaşayan çocuklarda ketleme ile metin okuma ve metin anlama arasında, bilişsel esneklik ile cümle doğruluğu ve boşluk doldurma arasında, çalışma belleği ile ise cümle doğruluğu arasında anlamlı ilişkilerin olduğu bulunmuştur. Okumada güçlük yaşamayan çocuklarda, ketlemeyle anlamlı sözcük okuma, anlamsız sözcük okuma ve boşluk doldurma arasında, çalışma belleğiyle ise tüm okuma ve anlama ölçümleri arasında anlamlı ilişkilerin olduğu belirlenmiştir.

Kaynaklar
Ergül, C., Kudret, Z. B., Akoğlu, G., Ökcün-Akçamuş, M. Ç., Tülü, B. K., & Demir, E. (2022). Birinci ve ikinci sınıfta okuma becerilerinin gelişimi ve Matthew etkisi: Boylamsal bir çalışmanın sonuçları. Milli Eğitim Dergisi, 51(234), 939–966.
Willoughby, M. T., Wylie, A. C., & Little, M. H. (2019). Testing longitudinal associations between executive function and academic achievement. Developmental Psychology, 55, 767–779.
1Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, Özel Eğitim Bölümü, okcun@ankara.edu.tr
2 Milli Eğitim Bakanlığı, atlla.tts@gmail.com

Anahtar Kelimeler: okuduğunu anlama, yürütücü işlevler, okuma başarısı, ketleme, çalışma belleği