Bildiri Konusu:Aile Eğitimi ve Katılımı


TELE-SAĞLIK UYGULAMALARININ AİLE DAVRANIŞLARI ve OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUKLARIN HEDEF DAVRANIŞLARI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
Bu çalışmada annelere sunulan tele-sağlık uygulamasının annelerin uygulamalı davranış analizi ilkelerine göre geliştirilmiş olan eşzamanlı ipucuyla öğretimi uygulama basamaklarını doğru kullanma becerileri ve anneler tarafından sunulan eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulamasının ise çocukların kendilerine öğretilmesi hedeflenen becerileri edinmeleri üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Çalışmaya dört anne-çocuk çifti katılmış, sağlık sorunları nedeniyle bir anne-çocuk çifti çalışmadan ayrıldığından katılımcı kaybı yaşanmıştır. Çalışma üç anne-çocuk çiftiyle tamamlanmıştır. Çalışma tek-denekli araştırma modellerinden anne-çocuk çiftleri arası eşzamanlı olmayan çoklu başlama düzeyi modeli iç içe olacak şekilde iki kez tasarlanmıştır. Araştırmada katılımcı anneler ve katılımcı çocuklar için olmak üzere iki bağımsız değişken vardır. Anneler için bağımsız değişken tele-sağlık uygulaması, çocuklar için ise anneleri tarafından sunulan eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulamasıdır.Annelerin eğitimi için sunulan tele-sağlık uygulaması oturumları eşzamanlı olan ve eşzamanlı olmayan tele-sağlık oturumları olarak iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Birinci aşama eşzamanlı olmayan eğitimden oluşmuştur. Katılımcı annelere eşzamanlı olmayan eğitimi sunabilmek için araştırma kapsamında Otizmde Yol Alıyoruz (OYA) aile eğitim portalı geliştirilmiştir.OYA, katılımcı annelerin tele-sağlık, OSB ve UDA konularında bilgi düzeylerini arttırmak üzere sıralanan altı modülden oluşmaktadır: (a) Tele- sağlık Uygulamasını Öğrenelim, (b) Otizm Spektrum Bozukluğuna Giriş Yapalım, (c) Sistematik Öğretim Uygulayalım, (d) Ayrık Denemelerle Öğretim, (e) Eşzamanlı İpucu ile Öğretim ve (f) Aşamalı Yardımla Öğretim.İkinci aşamada sunulan eşzamanlı olan oturumlar ise videolu görüşme ve kayıt yapılmasını sağlayan zoom uygulaması ile gerçekleştirilmiştir.Tele-sağlık oturumları anneler ölçütü karşılanıncaya kadar eşzamanlı şekilde yürütülmüştür. Bulgular tele-sağlık uygulamasıyla katılımcı annelerin eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulaması uygulama basamaklarına ilişkin öğretim davranışlarını edindikleri, edindikleri davranışları bir başka ortamda genelleyebildikleri ve eşzamanlı yürütülen tele-sağlık oturumları sona erdikten sonra gerçekleştirilen izleme oturumlarında korudukları belirlenmiştir. Aynı zamanda, bulgular çocukların anneleri tarafından kendilerine öğretilmesi hedeflenen becerileri belirli bir doğruluk düzeyinde edindiklerini göstermektedir. Çalışmada zaman sorunu nedeniyle çocuklardan izleme ve genelleme verisi toplanamamıştır. Ayrıca, katılımcı annelerin tele-sağlık uygulamasına ilişkin görüşleri olumludur.

Anahtar Kelimeler: Tele-sağlık, Uygulamalı davranış analizi, Aile temelli uygulamalar, Otizm spektrum bozukluğu, Eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulaması