Bildiri Konusu:Akademik Becerilerin Öğretimi


Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrenciler İçin İlk Okuma Yazma Öğretim Yöntemleri Ve Öğretmen Görüşleri Konulu Araştırmaların Sistematik Taraması
Bu çalışmanın amacı Türkiye’de öğretmenlerin zihinsel yetersizlik (ZY) tanılı öğrencilere okuma yazma öğretimlerinde kullandıkları yöntemleri, karşılaştıkları sorunları ve alanyazında etkililiği sınanan ilk okuma yazma öğretim müdahalelerini incelemektir. Bu doğrultuda Google Akademik arama motoruna “okuma yazma’’ + ‘‘zihinsel yetersizlik” anahtar kelimeleri yazılarak, 2000-2023 yılları arasında yayımlanmış 764 dokümana ulaşılmıştır. Taramaya dahil etme ölçütleri şu şekilde sıralanmıştır: Araştırma makalesi olması, araştırma içeren yüksek lisans/doktora tezi olması, Türkiye’de gerçekleştirilmiş ve Türkçe dilinde yayımlanmış olması, çalışmanın bir öğretim yöntemi üzerine olması veya ilk okuma yazma öğretim müdahalesi içermesi, katılımcılarının öğretmenler olması veya ilkokul, ortaokul, liseye devam eden ZY tanılı öğrencilerden oluşması’dır. Bununla birlikte kitap ve kitap bölümleri, konu ile ilgili kuram ve düşünce yazıları, tarama çalışmaları ve katılımcıları ZY’den başka yetersizlik türüne sahip olan çalışmalar bu alanyazın taramasına dahil edilmemiştir. Sonuçta 20 çalışma elde edilmiş ve iki ana başlık altında incelenmiştir: Türkiye’de ZY olan öğrencilere okuma yazma öğretiminde kullanılan yöntemler ve Türkiye’de ZY olan öğrencilere okuma-yazma öğretiminde öğretmen görüşleri.
Yedi deneysel araştırmada katılımcılar hafif ve orta düzey ZY olan öğrencilerdir. Ağır düzey ZY olan öğrencilere işlevsel okuma-yazma öğretimine ilişkin 2000-2023 yılları arasında yapılmış araştırmaya rastlanmamıştır. Bir çalışmada okuma-yazma öğretiminde ses temelli cümle yönteminin, iki çalışmada cümle çözümleme yönteminin etkililiği sınanmış ve etkili bulunmuştur.. Okuma yazma öğretim yöntemlerinin yanlışsız öğretim yöntemleri ile birlikte uygulandığı iki çalışma tespit edilmiştir. Biri deneysel biri öğretmen görüşlerine dayanan iki çalışmada ses temelli cümle yöntemi ve cümle çözümleme yöntemlerinin etkililik açısından kıyaslandıkları ve ses temelli cümle yönteminin daha çok kullanıldığı, daha etkili olduğu tespit edilmiştir. İşlevsel okuma yazma öğretiminin etkililiğini sınayan üç çalışmanın tamamında yapılan öğretim uygulamaları etkili bulunmuştur.
Öğretmen görüşlerine dayanan on üç araştırmanın sekizinde öğretmenler ses temelli cümle yöntemini ZY olan öğrencilere okuma öğretiminde etkili bulurken, ikisinde bu yöntemi yetersiz bulduklarını ifade etmişlerdir. Sınıflarında ZY tanılı kaynaştırma öğrencisi olan sınıf öğretmenlerinin görüşlerinin alındığı iki çalışmada, öğretmenler ses temelli cümle yöntemini etkili bulduklarını söylemişlerdir. Dört çalışmada öğretmenler, öğrencilerinin bireysel özellikleri doğrultusunda farklı okuma yazma öğretim yöntemlerini kullandıklarını belirtmişlerdir.
Okuma yazma öğretiminde karşılaşılan sorunları inceleyen çalışmalarda (n=8), velilerin evde çocuklarını akademik olarak destekleyememesi (n=5), materyal eksikliği (n=7) ve tekdüzeliği (n=3), okul idarelerinin ortam, materyal, öğrencilerin sınıflara dağılımı gibi konularda öğretmenlere yeterli düzeyde destek sağlamaması (n=3), aynı sınıfa devam eden öğrencilerin okuma yazma beceri gereksinimlerinin birbirlerinden farklı olması (n=3), öğretim yöntemlerinin dezavantajları olması veya yetersiz kalması (n=6), öğrencilerin okuma yazma hazırbulunuşluk düzeylerinin düşük olması (n=4) dikkat çeken sorunlar olarak ele alınmıştır.
Sonuç olarak, araştırmaların ZY olan öğrencilere okuma-yazma öğretiminde ses temelli ve cümle çözümleme yöntemlerine yoğunlaşıldığı ancak öğretmenler tarafından kullanılan tüm yöntemlerin her birinin etkililiğini ölçen çalışmaların bulunmadığı tespit edilmiştir. Ağır düzey ZY olan öğrenciler için herhangi bir çalışmanın ortaya çıkmaması, bu öğrencilerin işlevsel okur-yazarlık becerilerine odaklanan araştırmalara olan ihtiyacı göz önüne sermiştir. Okuma-yazma öğretiminde karşılaşılan sorunların çalışmaların çoğunda tekrarlanması, bahsi geçen sorunların günümüzde süregeldiğini ve bu sorunlara değinilmesi gerektiğini göstermektedir.
Bu çalışma, Dr. Öğr.Üyesi Emine ERDEN danışmanlığında yürütülen "Özel Eğitim Öğretmenlerinin Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrencilere Okuma-Yazma Öğretimlerindeki Uygulamaları ve Karşılıklı Problemler" başlıklı yüksek lisans tez çalışmasından üretilmiştir.
Anahtar Kelimeler: zihinsel yetersizlik, okuma yazma öğretim yöntemleri, okuma yazma öğretimindeki sorunlar, öğretmen