Bildiri Konusu:Otizmli Spektrum Bozukluğu olan Bireylerin Eğitimi


OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUKLARA SOSYAL BECERİ ÖĞRETİMİNDE TEMEL TEPKİ ÖĞRETİMİNİN ETKİLİLİĞİ
OSB olan bireyler sosyal iletişim ve etkileşimde güçlükler yaşamalarıyla birlikte sınırlı ve yineleyici hareketler de sergilerler. Sosyal etkileşim becerilerinde; ortak dikkat başlatma ve sürdürme, isimlerine ve onlara yöneltilen diğer etkileşim girişimlerine tepkide bulunma gibi becerilerde güçlükler yaşarlar. Ayrıca sözel ve sözel olmayan iletişim becerilerinde; göz kontağı kurma, jest, mimik ve vücut hareketlerini iletişimde kullanma, konuşma başlatma ve sürdürme becerilerinde sınırlılıklar gösterirler. Davranış örüntülerine odaklanıldığında ise; tekrarlı hareketler, stereotipik/yineleyici motor hareketler, nesnelerin ve konuşmaların tekrarlı şekilde kullanılması gibi davranışlar sergilerler (APA, 2013). Otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan bireylerin sosyal beceri gelişimleri tipik gelişim gösteren akranlarına göre gecikmeli olarak devam etmektedir. Birçok otizmli birey hayatlarının büyük kısmında tipik gelişen akranlarıyla aynı sosyal becerilere sahip olamamaktadır. OSB olan bireyler bütün gelişim alanlarında olduğu gibi sosyal becerilerinde de etkili yöntemler kullanılarak desteklenmelidir. Bu kapsamda alanyazın incelendiğinde OSB olan bireylere sosyal beceri öğretiminde kullanılan yöntemler belirli birkaç yöntemle sınırlı kalmaktadır. Temel Tepki Öğretimi (TTÖ) yöntemi, uluslararası alanyazında OSB olan bireylere sosyal beceri öğretimi konusunda etkili sonuç verdiği kanıtlanan bir yöntemdir. Bu çalışmada OSB olan bireylere sosyal beceri öğretiminde TTÖ yaklaşımının etkililiğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda OSB tanısı olan 11-13 yaş aralığındaki üç çocuğa temel tepki öğretimi yöntemi uygulanmıştır. Araştırmada tek denekli deneysel desenlerden katılımcılar arası çoklu yoklama modeli kullanılmıştır. Çalışmada katılımcıların sosyal becerilerine ilişkin ön test son test verisi Sosyal Beceriler Derecelendirme Sistemi, katılımcıların öğretmenlerine uygulanarak elde edilmiştir. Müdahale etkililik ve izleme verileri, katılımcılarla yapılan müdahale oturumlarının ses ve görüntü kayıtlarının analizi ile elde edilmiştir. Çalışmanın sosyal geçerlik verilerinin elde edilmesi amacıyla katılımcıların anneleriyle görüşmeler yapılmıştır. Araştırmanın bulguları, Temel TTÖ yaklaşımının otizmli bireylere sosyal beceri öğretiminde etkili olduğunu, kazanılan sosyal becerilerin müdahalenin tamamlanmasının ardından iki hafta geçtiğinde de korunduğunu, katılımcıların müdahale öncesi ve sonrasına göre Sosyal Beceriler Derecelendirme Sisteminden alınan puanlarında artış olduğunu ortaya koymuştur.
Anahtar Kelimeler: otizm spektrum bozukluğu, sosyal beceri, temel tepki öğretimi