Bildiri Konusu:İşitme Yetersizliği olan Bireylerin Eğitimi


İşitme Kayıplı ve İşiten Çocukların Yürütücü İşlev ve Pragmatik Dil Becerilerinin Karşılaştırmalı Olarak Değerlendirilmesi
İnsanlar yaşam boyu birçok bilişsel süreci aktif bir şekilde kullanmaktadırlar. Belirli bir amaç doğrultusunda iletişim kurma, etkinlik planlama, neden sonuç ilişkisi kurma, problem çözme gibi birçok bilişsel süreç yürütücü işlevlerle ilgilidir. Alanyazında işitme kayıplı çocukların yürütücü işlevlerde sorun yaşadıklarını belirten araştırmalar olduğu gibi bazı araştırmalarda sorun yaşamadıkları da belirtilmektedir. Yürütücü işlevlerde yaşanan sorunlar başta dil becerileri olmakla birlikte akademik ve sosyal problemlerle de ilişkilidir. Ülkemizde işitme kayıplı çocukların dil becerileri üzerinde etkisi olabileceği düşünülen eğitsel ve odyolojik birçok değişken sıklıkla incelenmiştir. Ancak karşılıklı ilişki içerisinde olduğu bilinen yürütücü işlevler ve dil becerilerinin birlikte ele alındığı sınırlı sayıda araştırma bulunmaktadır. Bu araştırmaya ihtiyaç duyulmasının diğer sebebi ise kaynaştırma uygulamalarıdır. Yürütücü işlevlerde yaşanan sorunlar sınıf ortamındaki eğitimin kalitesini de etkilemektedir. Etkili kaynaştırma uygulamalarının yürütülebilmesi, eğitim sürecinde yaşanan ortak sorunlara ilişkin genel eğitim programlarında uyarlamalar yapılabilmesi, işitme kayıplı çocukların yaşadıkları sorunlara ilişkin önlemler alınabilmesi ve destek eğitimlerin sağlanabilmesi açısından her iki grubun birlikte değerlendirilmesi oldukça önemlidir. Bu gerekçeler doğrultusunda araştırmada işitme kayıplı ve işiten çocukların yürütücü işlev ve dil becerilerinin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Amaç doğrultusunda aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır.
  1. Yürütücü işlevler (YİÖ-Ebeveyn) ile pragmatik dil becerileri ölçümleri arasındaki korelasyonlar (a) işitme kayıplı ve (b) işiten çocuk gruplarında nasıldır?
  2. Yürütücü işlevler ölçümü (YİÖ-Ebeveyn) açısından işitme kayıplı ve işiten çocuklar arasında fark var mıdır?
Gruplar arasında farklılık olup olmadığının belirlenmesi amacıyla nicel araştırma yöntemlerinden nedensel-karşılaştırmalı model kullanılmıştır. Araştırmada yürütücü işlevleri değerlendirmek için birinci yazarın doktora tezi kapsamında geliştirilen, 3;0-11;11 yaş aralığını kapsayan Yürütücü İşlevler Ölçekleri (YİÖ) Ebeveyn Formu, dil becerilerini değerlendirmek içinse Türkçeye uyarlaması yapılan Pragmatik Profil kullanılmıştır.
Analizler sonucunda işitme kayıplı çocuklarda yürütücü işlevlerle pragmatik dil becerileri ilişkili bulunmuştur. Alıcı pragmatik dil becerilerinde söylenen ifadeleri anlayıp uygun davranışlar sergileyen çocukların yürütücü işlevlerde başarılı oldukları görülmektedir. İfade edici pragmatik dil becerilerinde cümle kullanan, o an orada olanların ötesinde konuşmaktan hoşlanan çocukların yürütücü işlevlerde başarılı oldukları; sözel olmayan ifadeler kullanan, sadece ses çıkaran ve bir ya da iki sözcük kullanan çocukların ise yürütücü işlevlerde başarısız oldukları belirlenmiştir.
İşiten çocuklarda da yürütücü işlevlerle pragmatik dil becerileri ilişkili bulunmuştur. İfade edici pragmatik dil becerilerinde sözel olmayan ifadeler, cümleler kullanan ve o an orada olanlar hakkında konuşmaktan hoşlanan çocukların yürütücü işlevlerde başarılı oldukları; bir ya da iki sözcük kullanan çocukların ise yürütücü işlevlerde başarısız oldukları görülmektedir.
İşitme kayıplı ve işiten çocukların yürütücü işlev karşılaştırmalarında ise işiten çocuklar lehine istatistiksel olarak anlamlı fark belirlenmiştir. Ancak yürütücü işlevler alt boyutları açısından bakıldığında tüm alt boyutlarda işiten çocukların ortalama puanları işitme kayıplı çocuklardan yüksek olsa da ÇB-depolama haricinde işitme kayıplı ve işiten çocuklar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık yoktur. ÇB-depolama alt boyutundaysa farkın işiten çocuklar lehine olduğu belirlenmiştir.
Sonuç olarak işitme kayıplı ve işiten çocuklarda yürütücü işlevlerle pragmatik dil becerilerinin ilişkili olduğu, yürütücü işlevlerde başarı için gelişkin pragmatik dil becerilerine, pragmatik dil becerilerinde yetkinlik için de yürütücü işlevlere ihtiyaç duyulduğu görülmektedir. Bu anlamda özellikle ülkemizde işitme kayıplı çocuklarda dil ve iletişim becerilerini yordayan değişkenler içerisinde yürütücü işlevleri ele alan araştırmaların tasarlanmasının yürütücü işlevler ve dil becerileri arasındaki ilişkinin daha iyi anlaşılması açısından önemli olduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Yürütücü işlevler, pragmatik dil becerileri, ölçme ve değerlendirme.