Bildiri Konusu:Özel Eğitimde Öğretmen Eğitimi


Meslek İçin Birlik: Özel Eğitim Alanındaki Bir Mesleki Birliğe İlişkin Paydaş Deneyimleri
Sivil toplumun önemli bir bileşeni olan mesleki birlikler kamu yararını gözeterek mesleği ilerleten ve meslektaşların çıkarlarını koruyan kuruluşlardır. Özel eğitim alanındaki mesleki birliklerin bireysel ve mesleki faydalarının yanı sıra özel gereksinimli bireylerin eğitimine ilişkin politikalara etki edebilme işlevi bulunmaktadır. Özel eğitim öğretmenleri; (a) meslektaşlarıyla bağlantı kurma, (b) iyi uygulamalara ilişkin örneklere erişme ve (c) mesleki gelişim sağlama amaçlarıyla mesleki birliklere üye olabilmektedirler. Pek çok meslekte ve öğretmenlik mesleğinin farklı branşlarında mesleki birliklere üyelikle ilgili araştırmalar yürütülmesine karşın özel eğitim öğretmenlerinin mesleki birliklere üyeliklerine yönelik araştırmalar sınırlıdır. Alandaki savunuculuk çalışmalarının önemli bir bölümünün mesleki birliklerden oluştuğu ve mesleki birliklerin alana önemli etkileri olduğu göz önüne alındığında bu birliklerin incelenmesi gereksinimi ortaya çıkmaktadır. Bu gereksinim doğrultusunda araştırmada özel eğitim bölümlerinden mezun olan ve alanda çalışan kişilerin (öğretmen ve akademisyen) üye oldukları mesleki birliklerle ilgili görüş ve deneyimlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma mesleki birliğe üye olan kişilerin deneyimlerine odaklandığı için nitel araştırma desenlerinden biri olan olgubilim (fenomenoloji) ile yürütülmüştür. Katılımcıların belirlenmesi sürecinde maksimum çeşitlilik örneklemesinden yararlanılmış ve araştırmada 12 katılımcı yer almıştır. Veriler yarı-yapılandırılmış görüşme formu ve araştırmacı günlüğüyle toplanmıştır. Görüşme formunun hazırlanması aşamasında dokuz uzmandan görüş alınmış ve pilot görüşme yapılmıştır. Görüşmeler çevrimiçi ortamda yürütülmüştür. Verilerin analizinde tümevarımsal içerik analizi kullanılmıştır. Veri analizi sürecinde ses kayıtlarının dökümü, kodlama ve temalara ulaşma aşamalarında inandırıcılık çalışmaları yapılmıştır. Araştırmacı günlüğü aracılığıyla yansıtma yapılması ve araştırmacıların rollerinin açıklanması da inandırıcılığa katkı sunmuştur. Etik kurul izni alınarak yürütülen araştırmada gizlilik kod isimlerle, bilinçli onay ve araştırmadan çekilme hakkı ise gönüllü katılım formuyla sağlanmıştır. Araştırmanın bulguları mesleki birliğe üye olan kişilerin geçmiş deneyimlerini ifade eden “dün”, üyelerin ve birliğin günümüzdeki durumunu inceleyen “bugün” ve üyelerin beklenti ve önerilerini içeren “yarın” temalarından oluşmaktadır. “Dün” temasında alandaki meslektaşların birlik olma gereksinimi vurgulanmış ve mesleki birliğin kuruluş sürecindeki zorlu deneyimler ortaya çıkmıştır. “Bugün” temasında üyelere göre mesleki birliğin çalışmaları, işlevleri, alana ve politikalara etkisi, alan sorunları, üye katılımı ve üyelik süreci incelenmiştir. “Yarın” temasında ise üyelerin mesleki birlikten beklentileri ve birliğin geleceğine ilişkin önerileri yer almaktadır. Araştırmada katılımcıların birlik olma gereksinimleri olduğu ve üye olmanın aidiyet hissiyle yakından ilişkili olduğu ortaya çıkmıştır. Birliğin gücünü üyelerinden aldığı ancak üye katılımının olumlu örneklerinin yanı sıra olumsuz örnekleri olduğu da bulunmuştur. Mesleki gelişim etkinlikleri, etik standartlar, özlük hakkı ve meslek savunuculuğu birliğin öncelikli çalışma alanlarını oluştururken üyelerin üye katılımı ve birliğin işleyişiyle ilgili zorlayıcı deneyimleri olduğu ortaya çıkmıştır. Üyelerin birliğin etkilerini bireysel, mesleki veya politik açılardan deneyimledikleri ve birliğin öğretmen yetiştirmeden sosyalleşmeye kadar pek çok işlevi yerine getirdiği bulunmuştur. Üyelerin beklentileri ise birliğin yaygınlaşması, daha sistematik olması ve bilimsel çalışmalar yürütmesidir. Araştırma sonucunda aidiyet hissinin mesleki birliklere üye olmayı açıklayan sosyal kimlik kuramıyla ilişkili olduğu, birliğin üye görüşlerine göre alanyazında yer alan mesleki birlik işlevlerini karşıladığı, üye katılımıyla ilgili yaşanan zorlukların ise alanyazınla uyumlu olduğu söylenebilir. Bu araştırma tek bir mesleki birliğin üyeleriyle yürütülmüştür. İleriki araştırmalarda alandaki çeşitli mesleki birliklerle çalışılabilir, veri toplama sürecinde belge inceleme ve gözlem gibi çeşitli veri toplama tekniklerinden yararlanılabilir ve mesleki birliklere üye olmayan ya da üye olduktan sonra katılım sağlamayan kişileri anlamaya yönelik çalışmalar yürütülebilir.

Anahtar Kelimeler: Mesleki birlik, özel eğitimde mesleki birlikler, özel eğitimde savunuculuk, özel eğitim öğretmenleri, fenomenolojik araştırma