Bildiri Konusu:Otizmli Spektrum Bozukluğu olan Bireylerin Eğitimi


OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU OLAN GENÇLERE SERBEST ZAMANI YÖNETME BECERİLERİNİN ÖĞRETİMİ: KARMA YÖNTEM ARAŞTIRMASI
Yaşamdan keyif alma, sağlıklı olma, çevresiyle sağlıklı ilişkiler kurma yaşam kalitesiyle ilişkilidir. Serbest zaman etkinliklerini gerçekleştirme, otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan bireylerin yaşam kalitesi göstergelerinden biridir ve bu bireylerin eğitim-öğretim yaşantısında yer alan önemli bir alandır. Araştırmanın amacı, OSB olan gençlerin serbest zamanlarını işlevsel olarak değerlendirme konusundaki gereksinimlerinin belirlenerek belirlenen gereksinimler doğrultusunda hazırlanan Serbest Zamanı İşlevsel Değerlendirme Eğitim Paketi’nin (SEZİDEP) etkililiğinin sınanması ve SEZİDEP’in uygulanmasının sonrasında OSB olan gençlerin serbest zaman katılımlarına yönelik olarak kendilerinin ve ebeveynlerinin görüşlerinin belirlenmesidir. Bu araştırma nicel ve nitel araştırma yaklaşımlarının birlikte kullanıldığı karma yöntem araştırması içerisinde yer alan deneysel karma yöntem deseni kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın birinci aşaması, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması desenine uygun olarak gerçekleştirilmiş ve katılımcıların serbest zamanlarını işlevsel şekilde değerlendirme bağlamında alanyazın incelemesi ve katılımcılarla yapılan yarı-yapılandırılmış görüşmeler doğrultusunda gereksinimleri belirlenmiştir. Araştırmanın ikinci aşaması alanyazına ve gereksinimlere dayalı olarak SEZİDEP’in hazırlanması ve etkililiğinin sınanması aşamalarından oluşmaktadır. Bu aşamada öncelikle birinci aşamada alanyazın incelemesi ve yarı-yapılandırılmış görüşmeler sonucunda belirlenen gereksinimler doğrultusunda SEZİDEP hazırlanmıştır. SEZİDEP, OSB olan gençlerin serbest zamanlarını işlevsel olarak değerlendirebilmeleri için hazırlanan serbest zamanı yönetme becerileri olan “serbest zamanın ve kendisine uygun serbest zaman etkinliklerinin farkında olma, seçim yapma, serbest zaman kaynaklarının farkında olma ve kullanma, etkinliği başlatma, sosyal etkileşimde bulunma ve problem çözme” becerilerinin öğretim sürecine yönelik bir eğitim paketidir. Bu eğitim paketinde yer alan becerilerin öğretimi doğrudan öğretim yöntemine göre tasarlanmış ve öğretim sürecinde de doğrudan öğretim yönteminin basamakları izlenmiştir. Eğitim paketinin hazırlanmasının ardından SEZİDEP’in içeriğinde yer alan serbest zamanı yönetme becerilerinin bileşenleri olan “serbest zamanın ve kendisine uygun serbest zaman etkinliklerinin farkında olma, seçim yapma, serbest zaman kaynaklarının farkında olma ve kullanma, etkinliği başlatma, sosyal etkileşimde bulunma ve problem çözme” becerilerinin öğretim sürecine yer verilmiştir. Gereksinimlere ve alanyazına dayalı olarak hazırlanan SEZİDEP’in etkililiği yarı-deneysel desen olan tek-denekli araştırma modellerinden katılımcılar arası yoklama evreli çoklu yoklama modeli kullanılarak sınanmıştır. Araştırmanın üçüncü ve son aşamasında OSB olan katılımcıların kendilerine sunulan SEZİDEP sonrasında serbest zamanlara katılım ve serbest zamanlarını işlevsel olarak değerlendirmelerine yönelik olarak kendilerinin ve ebeveynlerinin görüşleri fenemonoloji deseni kullanılarak belirlenmiştir. Yürütülen bu araştırmanın bulguları, OSB olan gençlerin serbest zaman farkındalığı, serbest zaman etkinlikleri, seçim yapma, serbest zaman kaynakları ve kullanımı, etkinliği başlatma, sosyal etkileşimde bulunma ve problem çözmeyi içeren serbest zamanı yönetme becerilerini öğrenmeye gereksinimlerinin olduğunu göstermiştir. Gereksinimlere yönelik olarak hazırlanan SEZİDEP’in etkililiğine ilişkin bulgular OSB olan gençlerin serbest zamanı yönetme becerilerini hem bilişsel edinim aşamasında hem de toplumsal ortamlarda sergilediklerini ve edindikleri becerileri 1, 5, 12 hafta sonra da sergileyerek koruduklarını göstermektedir. Son olarak SEZİDEP sonrası OSB olan gençlerin ve ebeveynlerin de çocuklarının serbest zamanlara katılmalarına yönelik olarak memnun edici, olumlu, geliştirici yönde görüşlerinin olduğu araştırma sonucunda ortaya çıkan diğer bulgulardır.
Anahtar Kelimeler: Otizm spektrum bozukluğu olan gençler, Serbest zamanı yönetme becerileri, Öz-belirleme, Deneysel karma yöntem deseni.