Bildiri Konusu:Aile Eğitimi ve Katılımı


Ergenlik Döneminde Zihin Yetersizliği Olan Çocukların Ailelerine Yönelik Aile Cinsellik Eğitim Programının (MT-ACEP) Etkililiği
Zihin yetersizliği olan bireyler farklılaşan ortam ve durumlarda hangi becerilerin sergileneceği konusunda birtakım problemler yaşayabilmektedir. Bu doğrultuda bireylerin öz bakım, motor, iletişim ve bilişsel beceriler yönünde desteklenmesi gerekmektedir. Desteklenmesi gereken bu alanlardan biri de bireylerin cinsel gelişimidir. Sağlıklı bir cinsel gelişim bireyin sosyal, kişisel ve sağlık faktörleri açısından olumlu gelişimini desteklemektedir. Tıpkı tipik gelişim gösteren bireyler gibi zihin yetersizliği olan bireylerin de cinsel gelişimlerini sağlıklı tamamlamaları önemli bir konudur. Bu konuda bir eğitim paydaşı olarak ailelere büyük bir rol düşmektedir. Bireyin ailesinden ve eğitim çevresinden aldığı cinsel eğitim sağlıklı cinsel gelişim için büyük bir önem taşımaktadır.
Bu bağlamda çalışmanın amacı, zihin yetersizliği olan ergenlerin cinsel gelişimlerine ilişkin olarak ebeveynlere sunulan Aile Cinsellik Eğitim Programının (MT-ACEP) etkililiğini sınamaktır. Çalışma kapsamında nicel araştırma yöntemlerinden ön test son test eşleştirilmiş kontrol gruplu yarı deneysel kullanılmıştır. Ayrıca ebeveynlerden elde edilen nitel verilerle çocuklarının cinsel gelişimine ilişkin gereksinimleri belirlenmiş ve çalışmanın sosyal geçerlik verileri toplanmıştır. Toplanan nitel verilerin analizinde betimsel analiz tekniği kullanılmıştır.
Araştırma bulguları kapsamında ebeveynlerin çocuklarının cinselliğine yönelik cinsel davranışlara doğru tepki verme, istenmeyen cinsel davranışları kontrol etme, anlaşılır dil kullanma/iletişim sağlama, güvenlik becerilerini kazandırma, duygusal değişim, mastürbasyon, çocuğun merakını giderme, öfke kontrolü sağlama, iletişim becerisi olmayan çocuklara cinsel eğitim, beden temizliği, ebeveynin kendini yetersiz hissetmesi, ergenlik dönemi, cinsel sağlık bilgisi, cinselliğe geçiş alanlarında eğitim gereksinimi duyduğu belirlenmiştir. MT-ACEP’in etkililiğine bakıldığında ise uygulanan bağımsız gruplar t testinde uygulama öncesinde deney grubu bilgi gereksinimi puan ortalaması (`X=11,25) ile kontrol grubu bilgi gereksinimi puan ortalaması (`X=12,42) benzer özellikte olduğu görülmüştür (t = 0,973, p >0,05). Uygulama sonrasında ise aynı bölümden alınan deney grubu puan ortalaması (`X=24,22) ile kontrol grubu puan ortalaması (`X=12,64) arasında anlamlı bir fark olduğu görülmüştür (t = 0,973, p <0,05). MT-ACEP’in etki büyüklüğü 2,58 olarak belirlenmiştir. Ayrıca uygulanan bağımlı gruplar t testinde uygulama öncesinde deney grubu bilgi gereksinimi puan ortalaması (`X=11,25) ile uygulama sonrası bilgi gereksinimi puan ortalaması (`X=24,22) arasında anlamlı bir fark olduğu görülmüştür (t = 11,62, p < 0,05). Kontrol grubunda ise uygulama öncesinde gereksinimi puan ortalaması (`X=12,42) ile uygulama sonrası bilgi gereksinimi puan ortalaması (`X=12,64) arasında anlamlı bir fark olmadığı sonucuna ulaşılmıştır (t =-0,231, p >0,05).
Araştırma sonucunda MT-ACEP’in ebeveynlerin, zihin yetersizliği olan çocuklarının cinsel gelişimine ilişkin bilgi düzeyleri üzerinde etkili bir program olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ebeveynlerin ise bu alanda çeşitli alanlarda desteğe ihtiyaç duyduğu ortaya konmuştur. İleriki çalışmalara yönelik olarak deneysel çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bunun yanı sıra zihin yetersizliği olan bireylerin cinselliğine yönelik ebeveynlere ek olarak bireylerin bizzat kendisinden verilerin toplandığı çalışmalara olan ihtiyaç devam etmedir. Ayrıca cinsel eğitime ilişkin ebeveyn ve zihin yetersizliği olan bireylerden veri toplamaya ilişkin hazırlanacak ölçeklerin geliştirilmesine yönelik çalışmalara yer verilebilir. Zihin yetersizliği olan bireylerin cinsel gelişiminin tıpkı bireyselleştirilmiş eğitim programlarında olduğu gibi bireye özgü hazırlanmış ve eğitim kuruluşları ile ailenin ortak hareket ettiği bir cinsel eğitim programı ile sistematik olarak takip edilmesi önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Ergenlik döneminde cinsellik, Cinsel eğitim, Aile cinsellik eğitimi