Bildiri Konusu:Özel Eğitimde Öğretmen Eğitimi


Özel Eğitim Bölümlerinde Hesap Verebilirlik
Bu çalışma özel eğitim bölümlerinde görev yapan akademisyenlerin hesap verebilirlik algılarını ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Hesap verebilirliğin eğitim süreçlerine entegre edilmesi öğretmen yetiştirme sürecinin geliştirilmesine ve kurumun akademik bağlamda daha da profesyonelleşmesine katkı sağlar (Usman, 2016). Bu entegrasyonun gerçekleştirilebilmesini, Anderson (2005) hesap verebilirliğin üç alt kategorisinin bütüncül bir biçimde uygulanması ile mümkün olacağını ifade etmektedir. Bu üç kategori: yönetmeliğe, mesleki normlara ve uygulamanın beklenen çıktıya uygunlukları olarak tanımlanmıştır. Türkiye’deki eğitim fakültelerinde (bkz. Göker ve Gündüz, 2017; Kalman ve Gedikoğlu, 2014; Yüksel, 2013) ve özel eğitim öğretmenlerinin hesap verebilirlikleri üzerine sınırlı sayıda çalışmalar yapılmış (bkz. Altıparmak, 2019) olmasına rağmen, özel eğitim bölümlerindeki öğretim üyelerinin hesap verebilirlikleri üzerine herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Bu çalışma literatürdeki bu boşluğu doldurmayı hedeflemektedir ve aşağıdaki araştırma sorusuna yanıt aramaktadır: Özel Eğitim bölümlerindeki akademisyenler hesap verebilirliği nasıl algılamaktadır?
Bu çalışma fenomenolojik bir araştırma deseni ile tasarlanmıştır ve çalışmanın verileri üç farklı üniversitenin özel eğitim bölümlerinde görev yapan 13 öğretim üyesinden yarı-yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır. Çalışma tematik analiz tekniği ile analiz edilmiş ve veriler üç tema altında incelenmiştir: kültür, yönetmelik ve uygulama. Sonuç olarak, bazı öğretim üyeleri hesap verebilirliği akademik özgürlüklerine müdahale olarak görürken, bazıları bölümün kolektif hareket edebilmesinde bir gereklilik olduğunu iddia etmişlerdir. Uygulama bağlamında tamamen özgür olduklarını ve genel itibariyle deneyimli akademisyenlerden gördüklerini uyguladıklarını ifade eden akademisyenler, yönetmeliğin özellikle öğretmenlik uygulaması bağlamında eksiklikleri olduğunu ve bu nedenle kendilerinin daha iyi uygulamalar yapmak için bölüm olarak bazı ekstra uygulamalar yaptıklarını ifade etmişlerdir. Merkeziyetçi eğitimin getirmiş olduğu hesap verebilirliğin bir üst hiyerarşiye verilmiş olması, kişiler arası birincil ilişkilerden ve öğretim üyelerinin akademik özerkliğinden dolayı bu hiyerarşiyi olumsuz yönde etkilemekte ve hesap verebilirliğin sınırlı düzeyde çalışmasına neden olmaktadır. Önemli bir bulgu da yeni kurulmuş bölümler yönetmeliğe uyma eğilimde olurken, daha köklü üniversiteler bölüm bağlamında kendi kültürlerini oluşturup, yönetmeliği niceliksel ve niteliksel bağlamda bir rehber olarak kullanmaktan ziyade yasal durumlar söz konusu olduğunda kullanmayı tercih etmişlerdir. Sonuç olarak, özel eğitim bölümlerindeki öğretim üyelerinin, görev tanımlarında ve yönetmeliklerde olduğu gibi, hesap verebilirlikleri pratik bağlamda bir başka organizasyon bağlamında kontrol edilmesi ve düzenli olarak daha iyi çıktılar alabilmek için hesap verebilirliğin eğitim sistemine entegre edilmeye çalışılması önerilebilir.

Kaynakça
Altıparmak, Ö. (2019). Özel eğitim öğretmenlerinin hesap verebilirlik algılarının incelenmesi (Master's thesis, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı).

Anderson, J. A., & International Institute for Educational Planning. (2005). Accountability in education. Paris: International Institute for Educational Planning.

Göker, S. D., & Gündüz, Y. (2017). Eğitim denetimi sürecinde hesap verebilirlik ve şeffaflık uygulamaları. Ondokuz Mayıs University Journal of Education Faculty, 36(1), 83-93.

Kalman, M., & Gedikoğlu, T. (2014). Okul yöneticilerinin hesap verebilirliği ile örgütsel adalet arasındaki ilişkinin incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(29-2), 115-128.

Usman, Y. D. (2016). Accountability in Education: An Imperative for Service Delivery in Nigerian School Systems. Online Submission, 1(1), 264-272.

Yüksel, S. (2013). Öğretmen yetiştirmede hesap verebilirlik bağlamında KPSS sonuçlarının değerlendirilmesi (Evaluation of KPSS Turkish national teacher examination results as Accountability in Teacher Education)[Özel sayı]. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1, 404-420.

Anahtar Kelimeler: Özel Eğitim, Öğretim Üyesi, Hesapverebilirlik, Özerklik