Bildiri Konusu:Özel Eğitimde Öğretmen Eğitimi


Öğretmen İş Birliği Becerileri Ölçeğinin Geliştirilmesi
Veri toplamada kullanılacak ölçme aracının, var olan bir aracı değiştirerek veya orijinal bir araç geliştirerek seçebileceği alan yazında belirtilmektedir (Creswell & Plano Clark, 2020). Bu bağlamda özel eğitim okulları ve sınıflarındaki öğretmenlerin iş birliği ile çalışma becerilerini belirlemek, alan yazınına kazandırmak amacıyla “Öğretmen İş Birliği Becerileri Ölçeği” geliştirilmiştir. İlgili alan yazın incelemeleri ile Türk eğitim sistemine uygun, okuyucu için ortak anlam ifade edecek olan çalışma ilkeleri ve beceri döngüsü belirlenmiştir. Woodland (2016) tarafından tanımlanan Öğretmen İş Birliği Döngüsü (karşılıklı iletişim, karar verme, uygulama ve değerlendirme)'nün dört alanını ölçmek için geliştirilmiş olan rubriğin bazı maddelerinden de izin alınarak yararlanılmıştır. Ölçek taslağı uzman görüşü için iş birliği, öğretmen eğitimi konularında çalışmaları olan beş öğretim üyesine gönderilmiştir. Uzman görüşleri ile maddeleri güncellenen ölçek 25 madde ile beşli (5)’li Likert tipi kullanılarak 5 (Her zaman) ile 1 (Hiçbir zaman) puan arasında derecelendirilmiş, Google Forms ile demografik bilgiler ve yönerge yazılarak ölçek katılım linki oluşturulmuştur.
Ön uygulamada, özel eğitim okullarında bir partnerle çalışan öğretmenlerin gönüllü olarak yer aldığı (25 kadın 37 erkek) küçük bir gruba ulaşılmıştır. Bu öğretmenlerin 14’ü ile bireysel görüşme yapılmıştır. Maddeler ve yönergenin anlaşılırlığı, doldurma süresi ile ilgili sorular sorulmuştur. Taslak ölçeğin pilotlama aşamasında ise Türkiye’nin 21 ilinden özel eğitim anaokulları, özel eğitim uygulama okulları ve özel sınıflarında bir partnerle çalışan 157 (97 kadın 60 erkek) öğretmen ölçek çalışmasına gönüllü olarak katılmıştır. Maddeler arası ilişkiyi test edebilmek, faktörleri ve bunların altında toplanan maddeleri belirleyebilmek için açımlayıcı faktör analizi (AFA) yapılmış ve alfa güvenirlik katsayısı (Alfa: 0,97) mükemmel düzeyde bulunmuştur. Minres yöntemi, faktörler arası ilişkiler dikkate alınarak eğik döndürme yapılmıştır. KMO değerinin (0.929) verinin faktörlenmesi için uygun yapıda olduğu, ki kare değerinin 0,01 düzeyinde anlamlı olduğu dolayısıyla verinin çok değişkenli normal dağılımdan geldiği görülmüştür. Faktör sayısına karar vermede Paralel Analiz (PA) yöntemi, Kaiser metodu ve yamaç-birikinti grafiği dikkate alınarak karar verilmiştir.
Tüm yöntemler dikkate alındığında yapının faktör sayısının 4 olmasına karar verilmiştir. Değişkenlerin faktör yükleri dikkate alındığında 4. 7. ve 14. maddelerin ölçekten çıkarılmasına karar verilmiş, maddeler ölçekten sırayla çıkarıldıktan sonra analiz tekrar yürütülmüştür. Faktörlere ait öz değerlerin (F1:11,73-F2:1,66-F3:1,43-F4:0,96) ve açıkladığı varyans oranları (F1:0,25-F2:0,16-F3: 0,16-F4:0,9) ile 4 faktörün ortak varyansın %66'sını açıkladığı görülmüştür. Yenilenen analizle Kaiser kriteri, yamaç grafiği ve PA ile faktör sayısının 4 olmasına karar verilmiş; 4 faktörlü 22 maddeden oluşan bir yapı tanımlanmıştır. Yeniden düzenlenen ölçek linkini Türkiye’nin 41 ilinden 294 (177 kadın 117 erkek) öğretmen doldurmuş, yapı geçerliliği için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmıştır. DFA sonucunda standartlaştırılmış yol katsayılarının 0,01 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı olduğu, faktör ve göstergeler arasında yol katsayılarının minimum büyüklüğü 0,70 olduğu görülmüş, bu durum herhangi bir göstergeye ait varyansın minimum %49'unun bağlı olduğu faktör tarafından açıklandığı şeklinde yorumlanmıştır. Verinin dört faktörlü yapıya olan uyumu incelendiğinde (x^2: 752 p<0.01, x^2/sd: 752/220=3,41, CFI: 0,92 TLI: 0,91 SRMR: 0,05) yüksek düzeyde model-veri uyumlu bir yapı ortaya çıkmıştır. Sonuçta geliştirilen ölçeğin, öğretmen iş birliği becerilerinin ölçülmesinde doğru örneklem seçiminde geçerli ve güvenilir sonuçlar elde etmeye uygun bir ölçek olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: İş birliği, İş birliği becerileri, Öğretmen eğitimi