Bildiri Konusu:Otizmli Spektrum Bozukluğu olan Bireylerin Eğitimi


Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerin Sohbet Etme Becerilerini Geliştirmede Replikli Öğretimin Etkisi
OSB erken çocukluk döneminde ortaya çıkan, sosyal iletişim ve sosyal etkileşimde yetersizlikler ve sınırlı/yineleyici ilgi, davranış ve etkinliklerle kendini gösteren, karmaşık bir bozukluktur. OSB olan bireylerin bilinen en önemli sosyal iletişim yoksunluklarından biri, sohbeti başlatma ve sürdürmedir. OSB olan bireylerin sosyal iletişim becerilerini geliştirmek için en elverişli ortamlardan biri okuldur. Gerek okullarda gerekse diğer eğitim ortamlarında sosyal iletişim becerilerini desteklemek için oluşan bütün fırsatlar değerlendirilmelidir. Replikli öğretim OSB olan bireylere iletişim başlatma ve sürdürme becerilerini kazandırmak için kullanılan kanıta dayalı uygulamalardan biridir. Replikli öğretim OSB olan bireylere sosyal etkileşim başlatmayı ve sosyal etkileşimlere katılmayı öğretmeyi amaçlayan sesli ya da yazılı sözcük, ifade ya da cümlelerin kullanıldığı bir öğretim yöntemidir. Alanyazında OSB olan bireylere, iletişim başlatma, duyguları tanıma, ortak dikkat başlatma gibi becerilerin öğretiminde replikli öğretimin etkili olduğunu gösteren araştırmalara rastlanmaktadır. Ancak OSB olan bireylerin önemli yoksunluklarından biri olan sohbet etme becerisinin geliştirilmesini amaçlayan sınırlı araştırmaya rastlanmaktadır ve araştırma gereksinimi halen devam etmektedir. Buradan hareketle bu araştırmanın amacı otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin fotoğraflar hakkında sohbet etme becerilerini geliştirmede replikli öğretimin etkililiğini incelemektir. Ayrıca, öğretim tamamlandıktan sonra katılımcıların edindikleri beceriyi koruma düzeyi ve farklı kişilere genelleyebilme düzeyi üzerindeki etkisi de incelenmiştir. Araştırma, yaşları 7-9 arasında değişen OSB olan iki erkek bir kız olmak üzere üç birey ile gerçekleştirilmiştir. Her katılımcının sohbet konusu ilgi duyduğu etkinlikler arasından seçilmiştir ve her katılımcı için dört replik hazırlanmıştır. Katılımcıların 4-5 sözcükten oluşan repliklerle sıra alarak sohbet etmesi amaçlanmıştır. Araştırmada sesli replikler kullanılmıştır. Replikler ve fotoğraflar iPhone aracılığıyla sunulmuştur. Araştırmada, tek denekli araştırma modellerinden katılımcılar arası yoklama denemeli çoklu yoklama modeli kullanılmıştır. Ayrıca araştırmanın her aşamasında gözlemciler arası güvenirlik ve uygulama bütünlüğü verileri toplanmıştır. Etkililik bulguları replikli öğretimin OSB olan üç bireyin fotoğraflar hakkında sohbet etme becerilerini geliştirmede ve bu becerileri öğretim tamamlandıktan 1, 3, 4 ve 20 hafta sonrasında koruyup farklı kişilere genellemelerinde oldukça etkili olduğunu göstermektedir. Sosyal geçerlik bulguları ise özel eğitim öğretmenlerinin replikli öğretimi ilgi çekici bulduğu, iletişim kurmaya teşvik eden bir yöntem olduğu, sosyal becerilerdeki eksikliğin kapatılmasında yardımcı olabileceği, zaman ve maliyet açısından ekonomik olduğu gibi olumlu görüşler bildirdiğini göstermiştir. Replikli öğretimin OSB olan bireylerin sohbet etme becerilerini geliştirmede etkili olduğu belirlenmiştir. Replikli öğretim OSB olan bireylere, ortak dikkat, duyguları ayırt etme, etkileşim başlatma ve sohbet etme gibi farklı pek çok becerinin öğretiminde kullanılmaktadır. İleri araştırmalarda replikli öğretimin doğal bağlamlarda OSB olan bireylere farklı iletişim becerilerinin kazandırılmasındaki etkisi incelenebilir.

Anahtar Kelimeler: Otizm spektrum bozukluğu, replikli öğretim, sohbet etme, iPhone.