Bildiri Konusu:Kaynaştırma/ Bütünleştirme Uygulamaları


Okul Öncesi Öğretmenlerinin Sınıflarındaki Özel Gereksinimli Çocukların Akran İlişkilerine Dayalı Sosyal Yeterliklerine İlişkin Görüş ve Uygulamaları
Bu araştırmada okul öncesi öğretmenlerinin sınıflarındaki özel gereksinimli çocukların akran ilişkilerine dayalı sosyal yeterliklerine ve bu yeterliklerini desteklemek için kullanılabilecek uygulamalara ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın amaçları doğrultusunda bu çalışma betimsel bir araştırmadır. Değişkenler arasındaki ilişkilerin incelendiği bu araştırma da korelasyonel tarama modeli kullanılmıştır.
Araştırmaya 98 özel gereksinimli çocuk, 98 tipik gelişim gösteren çocuk ve 98 okul öncesi öğretmeni katılmıştır. Katılımcılara ilişkin demografik bilgiler araştırmacı tarafından geliştirilen Demografik Bilgi Formu, çocukların akran ilişkilerine dayalı sosyal yeterlikleri Çocuk davranış Ölçeği ve Akran Şiddetine Maruz Kalma Ölçeği, öğretmenlerin uygulamaları kullanım sıklıkları ve bu uygulamalara ilişkin görüşleri Okul Öncesi Dönemde Sosyal Etkileşim Uygulamaları Ölçeği kullanılarak elde edilmiştir.
Özel gereksinimli çocukların yetersizlik türlerine göre akran ilişkilerinin farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek için Kruskal Wallis H testi yapılmış ve özel gereksinimli çocukların yetersizlik türlerine göre akran ilişkilerinin OSB ve dil konuşma bozukluğuna sahip çocuklar arasında farklılaştığı bulunmuştur. Özel gereksinimli çocukların cinsiyetlerine ve yaş gruplarına göre akran ilişkilerinin farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek için Mann Whitney U testi yapılmış ve özel gereksinimli çocukların cinsiyetlerine göre akran şiddetine maruz kalma düzeyinde farklılaşma olduğu ve erkek çocukların daha fazla akran şiddetine maruz kaldığı bulunmuştur. Yaş gruplarına göre hiperaktivite ve saldırgan davranışlarda farklılaşma olduğu belirlenmiş ve 5 yaş grubunun bu davranışları daha fazla sergilediği bulunmuştur. Çocukların özel gereksinimli olma durumlarına göre akran ilişkilerinde farklılaşma olup olmadığını incelemek için yapılan ilişkisiz örneklemler t testi sonucuna göre çocukların prososyal, saldırgan, asosyal, kaygılı korkulu, hiperaktivite davranışların, dışlanma ve akran şiddetine maruz kalma düzeylerinin tipik gelişim gösteren çocukların lehine farklılaştığı bulunmuştur.
Öğretmenlerin akran ilişkilerine dayalı sosyal yeterliklerini desteklemek için geliştirilen uygulamalar ilişkin görüşlerin ortalaması hesaplanmış ve betimsel olarak rapor edilmiştir. Öğretmenlerin akran ilişkilerini desteklemek için en çok kabul edilebilir, uygulanabilir buldukları ve en sık kullandıkları uygulamaların doğal stratejiler olduğu belirlenmiş ve en az kabul edilebilir, uygulanabilir buldukları ve en az kullandıkları uygulamalar ise çevresel düzenlemeler olmuştur. Uygulamaları kullanım sıklıklarının sınıf mevcudu ve öğretmenlik tecrübesi ile ilişkisine Pearson Korelasyon analizi kullanılarak hesaplanmıştır. Öğretmenlerin uygulamaları kullanım sıklıklarının öğretmenlik tecrübesi, sınıf mevcudu ile ilişkisi incelendiğinde herhangi anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Öğretmenlerin uygulamaları kullanım sıklıklarının öğretmenlerin aldıkları hizmet içi eğitime, sınıflarında daha önce özel gereksinimli çocuk olup olmama durumuna göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek için ilişkisiz örneklemler t testi; eğitim düzeylerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek için Mann-Whitney U testi yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda ilgili durumlara göre öğretmenlerin uygulamaları kullanım sıklıkları anlamlı olarak farklılaşmadığı bulunmuştur.
İleriki araştırmalarda mevcut çalışmanın sonuçlarının genellenebilirliği için farklı bölgelerden daha fazla katılımcının oluşturduğu örneklem ile çalışma tekrarlanmalıdır. Öğretmenlerin çocukların akran ilişkilerine dayalı sosyal yeterliklerini desteklemeye yönelik uygulamaları kullanım sıklıkları öğretmenlerin kendi bildirimine dayalıdır. Bu sebeple araştırmanın sosyal istenirlik yanlılığını bertaraf etmek için öğretmenlerin sınıf içerisindeki kullandıkları uygulamalar bağımsız bir gözlemci tarafından verilerin toplanması ileriki çalışmalara dahil edilebilir. Öğretmenlerin çocukların akran ilişkilerine dayalı sosyal yeterliklerini desteklemek için kullandıkları uygulamaların sıklıklarının çocukların sosyal yeterlikleri üzerindeki etkisi veya yordayıcılığı incelenebilir. Ayrıca öğretmenler uygulamaları kabul edilebilir bulsa da daha az uygulanabilir olduklarını düşünmektedir. Bu sebeple ileriki araştırmalarda daha az uygulanabilir bulmalarının sebepleri görüşme yoluyla incelenebilir.
Anahtar Kelimeler: Sosyal yeterlik, akran ilişkileri, öğretmen görüşleri, okul öncesi kaynaştırma/bütünleştirme, öğretimsel stratejiler.