Bildiri Konusu:Aile Eğitimi ve Katılımı


Uzmandan Ebeveyne, Ebeveynden Ebeveyne Sunulan Aile Eğitiminin Etkililiği: Bir Pilot Çalışma
Alan yazında aile katılımı ve eğitimi kapsamında çeşitli modeller bulunmaktadır. Aile eğitimi modellerinden ebeveynleri çocuklarının öğretmeni olarak gören yaklaşım, ebeveynlere, çocuklarının farklı gelişim alanlarına yönelik eksikliklerini tamamlamak ve bağımsız yaşama katılımlarını sağlamak amacıyla bilgi ve beceriler kazandırmayı hedeflemektedir. Aile katılımı savunuculuk faaliyetleri gerçekleştirme ve destek grupları oluşturma şeklinde de görülmektedir. Ebeveyn destek grupları, yetersizliği olan çocuğa sahip ebeveynlerin eşleştirilmesi ve deneyimli ebeveynlerin tecrübelerini diğer ebeveynlere aktarması şeklinde yürütülmektedir. Bu destek grupları sayesinde yetersizliği olan çocuğa sahip ailelerin benzer zorlukları yaşayan ailelerden güvenilir destek alma imkânı bulduğu ifade edilmektedir. Ebeveynden ebeveyne sunulan desteklerin yalnızca sosyal ve duygusal bağlamda sınırlı kalmadığı ebeveynlerin birbirlerine bilgi ve beceri kazandırabilecekleri ve bu yolla da çocuklarına öğretebilecekleri görüşü alan yazında tartışılan bir konu olmuştur. Ebeveynleri, diğer ebeveynlere bilgi ve beceri kazandıran öğreticiler olarak gören bu yaklaşım ile ebeveynlerle uzmanlar arasında yaşanan sorunların önüne geçileceği, yeterli uzmanın olmadığı durumlarda kaynakların daha verimli kullanılacağı, ebeveynlere daha güçlü savunuculuk becerileri kazandırılacağı ve yetersizliği olan bir aile üyesi ile birlikte ortaya çıkan ihtiyaçların, baskıların ve zorlukların daha iyi anlaşılacağı düşünülmektedir. Bu görüşten hareketle gerçekleştirilen bu pilot çalışmada uzman tarafından sunulan eğitim programına katılan bir ebeveynin, öğrendiği bilgi ve becerileri başka bir ebeveyne aktarmasını sağlamak, bu ebeveynlerin uygun ve uygun olmayan davranış örnekleriyle öğretimi (U/UODÖÖ) kullanarak çocuklarının gereksinim duyduğu sosyal beceriyi öğretebilmelerini sağlamak amaçlanmıştır. Bu amaca ulaşabilmek için şu sorulara yanıt aranmıştır;
1. Uzmandan ebeveyne sunulan eğitim, ebeveynin U/UODÖÖ’i yüksek uygulama güvenirliği ile uygulamasında ve çocuğunun sosyal beceriyi edinmesinde etkili midir?
2. Ebeveynden ebeveyne sunulan eğitim, öğrenen ebeveynin U/UODÖÖ’i yüksek uygulama güvenirliği ile uygulamasında ve çocuğunun sosyal beceriyi edinmesinde etkili midir?
İki aşamadan oluşan araştırmada her iki aşamaya da Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanılı çocuğa sahip iki anne ve çocukları katılmış, her iki aşamada da tek denkli araştırma yöntemlerinden AB modeli kullanılmıştır. Araştırmada uzman tarafından bir kılavuz kitap hazırlanmış ve aile eğitimleri bu kılavuz doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Hazırlanan kılavuz kitap, eğitimleri tamamlandıktan sonra annelere de verilmiştir. Araştırmada, anneler için bağımsız değişken uzman ve anne tarafından sunulan aile eğitim programıdır. Anneler için bağımlı değişken ise Uygun ve Uygun Olmayan Davranış Örnekleriyle Öğretimin (U/UODÖÖ) uygulama basamaklarını edinme düzeyleridir. Çocuklar için bağımsız değişken anneleri tarafından U/UODÖÖ kullanılarak sunulan öğretim iken bağımlı değişken “Telefonla Arayan Yabancı Kişilerin Talep Ettikleri Kişisel Bilgileri Paylaşmadan Görüşmeyi Sonlandırma” becerisidir. Katılımcı annelere ilişkin bulgular; uzman ve anne tarafından sunulan aile eğitim programının annelerin U/UODÖÖ’i uygulama basamaklarına uygun şekilde kullanmalarında etkili olduğunu göstermektedir. Katılımcı çocuklara ilişkin bulgular, anneler tarafından sunulan U/UODÖÖ’in hedef beceriyi edinmelerinde etkili olduğunu göstermektedir. Araştırmada annelerden elde edilen sosyal geçerlik bulguları annelerin çocuklarına U/UODÖÖ kullanarak öğretim sunmaktan, deneyimlerini başka bir ebeveyne aktarmaktan ve başka bir ebeveynden yeni bilgiler almaktan memnun olduklarını göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Aile eğitimi, Ebeveynden ebeveyne eğitim, Sosyal beceriler, Güvenlik Becerileri