Bildiri Konusu:Aile Eğitimi ve Katılımı


Özel Eğitimde Aile Eğitimi: Aile Eğitimi Alanında Gerçekleştirilen Lisansüstü tezlerin Betimsel Analizi
Yetersizliği olan bir çocuğa sahip olmak aileler için çeşitli zorlukları ve gereksinimleri ortaya çıkarmaktadır. Ailelerin zorlukların üstesinden gelmesinde, çocuklarının gereksinimlerini karşılamasında, yoğun stres ve olumsuz etkilerinden korunmak için çeşitli alanlarda çeşitli şekillerde zaman zaman veya her zaman desteklenmeye ihtiyaçları bulunmaktadır. Bu destek alanlarından biri de ailelere bilgi desteği sunulmasıdır. Ailelere bilgi desteği sunmak için aile eğitim programlarından yararlanılmaktadır. Dolayısıyla aileleri çeşitli konularda güçlendirecek ve çocuklarına gereksinim duydukları becerileri öğretebilmelerini sağlayacak etkili aile eğitim programlarına gereksinim duyulmaktadır. Son yıllarda ulusal ve uluslararası alan yazında aile eğitim programlarının etkililiğini inceleyen çalışmalar ile bu etkililiği derleme ve meta-analiz yoluyla değerlendiren çalışmalar ebeveyn ya da başka bir aile üyesi aracılı öğretimlerin etkili ve kanıta dayalı uygulamalar arasında yer aldığını bildirmektedir. Bu çalışmalar ayrıca aile eğitimi konusunda uluslararası araştırma eğilimlerini de göstermektedir. Türkiye’de de aile eğitim programlarının etkililiğini sınayan pek çok çalışma bulunmakta ve ulusal alan yazında da bir birikimin oluştuğu görülmektedir. Aile eğitimi alanında oluşan bu bilimsel birikimin geldiği noktanın değerlendirilmesine, daha sonra gerçekleştirilecek çalışmalara ışık tutması için analiz edilmesine gereksinim duyulmaktadır. Bu gereksinimden hareketle bu çalışmanın amacı Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), Zihin yetersizliği (ZY) ve Gelişim Yetersizliği (GY) olan çocuğa sahip aile üyelerinin katılımcı olduğu uygulamalı yüksek lisans ve doktora tezlerinin çeşitli değişkenler açısından betimsel bir analizini gerçekleştirmektir. Nitel araştırma yönteminden doküman inceleme deseninin kullanıldığı bu araştırmada tüm taramalar YÖK tez üzerinden genel ve zihin engellilerin eğitimi, zihin engelliler öğretmenliği, otizm spektrum bozukluğu eğitimi, otizmde uygulamalı davranış analizi anabilim dalları özelinde aile eğitimi, koçluk, aile koçluğu, ebeveyn eğitimi, OSB, otizm, zihin yetersizliği, özel eğitim, yetersizlik, zekâ geriliği, otistik gibi anahtar kelimeler yalnız ve birlikte aranarak gerçekleştirilmiştir. Tarama sonucu elde edilen çalışmalar katılımcı ailelerin OSB, ZY ve GY tanılı çocuğa sahip olmaları, çalışmada aile eğitim sürecine yer verilmiş olması ve çalışmanın uygulamalı olması gibi dahil etme dışlama kriterlerine göre değerlendirilmiş ve 39 çalışma araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırmaya dahil edilen çalışmaların 19’i doktora tez çalışması iken 20’si yüksek lisans tez çalışmasıdır. Araştırmadan elde edilen bulgular; aile eğitimi çalışmalarında 2010 sonrası yoğunluğun arttığı, katılımcıların yoğun olarak zihin yetersizliği olan çocuğa sahip ebeveynlerin (annelerin) ve çocuklarının oluşturduğu, çalışmalarda yoğun olarak tek denekli araştırma desenlerinin kullanıldığı, ailelere davranış yönetimi ve cinsel eğitim, ihmal ve istismardan korunmaya yönelik bilgi ve becerilerin kazandırıldığı çalışmaların yoğunlukta olduğunu göstermektedir. Tüm çalışmaların bulguları katılımcıların memnun olduğunu ve ileride gerçekleştirilen aile eğitimi çalışmalarına katılmaya istekli olduklarını ortaya koymuştur. Araştırmacılar, çalışmalarının farklı araştırmacılar tarafından farklı ortam ve farklı aile üyeleriyle yinelenmesi ve aile eğitim çalışmalarının kurum ve kuruluş bünyelerinde sistematik olarak gerçekleştirilmesi konusunda ortak önerilerde bulunmuşlardır. Aile eğitimi, özel eğitim alanının vazgeçilmez çalışma alanlarından biri olmasına rağmen uygulamalı aile eğitimi çalışmalarının sayısının artırılmaya gereksinimi vardır. Ayrıca çevrimiçi sunulan aile eğitimi çalışmalarının ve güvenlik becerilerinin öğretildiği çalışmalarının gerçekleştirilmesi önerilebilir.
Anahtar Kelimeler: Aile eğitimi, Lisansüstü eğitim, Betimsel analiz