Bildiri Konusu:Özel Gereksinimli Yetişkin Bireylerin Eğitimi/İstihdam


Özel Eğitim Meslek Okullarındaki Öğrencilerin Sosyal ve Mesleki Becerilerinin Geliştirilmesinde Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığı Programının Etkisi
Problem: Özel gereksinimli bireyler içinde istihdam oranı en düşük ve en dezavantajlı grup, zihinsel yetersizliği olan bireylerdir. Bunun nedeni, bu bireylerin işe uyum sağlamalarındaki güçlükler, istihdam edilebilirlik becerilerindeki güçlükler, sürdürülebilir istihdamın sağlanamaması olarak sıralanabilir. Öğrencinin işe uyumunu zorlaştıran en temel etkenlerden biri, ilgi ve yeteneklerine uygun işe yönlendirilememeleri diğeri ise öğrencilerin sosyal becerilerindeki eksiklikler olarak karşımıza çıkmaktadır. Özel gereksinimli öğrencilerle normal gelişim gösteren öğrencilerin mesleki gelişim süreçlerinin aynı sırayı izlediği yalnızca özel gereksinimli öğrencilerin meslek seçimi ve kariyer süreçleri konusunda desteklenmesi gerektiği görülmektedir.
Mesleki rehberlik, bir kimsenin kendisine açık olan meslekleri çeşitli yönleri ile değerlendirip kendi ihtiyaçları ve beklentileri açısından istenilen yönleri çok, istenilmeyen yönleri az olan birine yönelmeye karar vermesidir. Günümüzde mesleki rehberlik çalışmaları, kariyer danışmanlığına doğru gelişim göstermiştir. Kariyer danışmanlığı, gençlerin kendi ilgi, beceri ve kişilik yapılarını anlamaya, keşfetmeye ve ortaya çıkan sonuçlara göre en uygun alanı seçmelerine yardımcı olmayı hedefleyen bir danışmanlık hizmetidir.
Özel gereksinimli öğrenciler, bilişsel kapasitelerindeki sınırlılıklar nedeniyle ilgi ve yeteneklerini tanıma, mesleklerini tanıma, kendi ilgi ve yeteneklerine uygun meslek seçmekte zorlanmaktadırlar. Ayrıca yetişkinliğe geçiş döneminde sosyal ve mesleki becerilerde eksiklik yaşayan öğrenciler, staj dönemlerinde çalışma arkadaşları/işverenleri ile uyum sorunları yaşamakta ve iş hayatından kopmaktadırlar. Literatür incelendiğinde ülkemizde özel eğitim meslek okulları için hazırlanmış bir mesleki rehberlik programı olmadığı görülmüştür.bu nedenle mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı programı hazırlanmıştır. Program ile rehberlik dersleri içindeki konuların, sosyal ve mesleki becerileri destekleyecek şekilde düzenlenmesi yoluyla bu sorunları çözmek amaçlanmıştır. Program, özel eğitim ve rehber öğretmenlerine yol gösterecek niteliktedir.
Amaç: Özel eğitim meslek okuluna devam eden öğrencilerin sosyal ve mesleki becerilerini arttırmaya yönelik olarak hazırlanan bir rehberlik programının mesleki becerilere etkisini incelemektir.
Yöntem: Çalışmada ön test son test kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2022-2023 eğitim öğretim yılı özel eğitim meslek okuluna devam eden 12. Sınıf öğrencileri, örneklemini ise Çorum Anadolu Özel Eğitim Meslek Okulu’na devam eden 20 kişilik 12. Sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Örneklemin belirlenmesinde basit seçkisiz atama yöntemi kullanılmıştır.
Çalışmada kazanımlara ulaşabilme düzeyini belirlemek amacıyla Bayram ve Bayram tarafından (2022) geliştirilen Sosyal ve Mesleki Beceri Kazanım Ölçeği kullanılmıştır. Öğrenciler, özel gereksinimli olduğundan derecelendirme ölçeği kullanılamamıştır. Programın etkililiğini ölçmek için ön test son test sonuçlarının ortalaması alınmıştır.
Bulgular ve Sonuç: Uygulama öncesi deney ve kontrol gruplarında yer alan öğrencilerin ön test sosyal ve mesleki beceri kazanım gösterge sayıları benzerlik göstermektedir (DG= 42, KG=38). Deney grubuna uygulanan mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı programı sonucunda, öğrencilerin son test kazanım gösterge sayıları (N=175), kontrol grubu son test gösterge sayılarına göre (N=50) önemli artış yaşandığı görülmektedir. Çalışma sonucunda, deney grubuna uygulanan mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı programının, öğrencilerin sosyal ve mesleki becerilerinin artmasına katkı sağladığı ortaya çıkmıştır. Bu yolla öğrencilerin istihdam edilebilirlik becerileri de yükseltilmiştir.
  1. Psikolojik Danışman
  2. Özel Eğitim Öğretmeni

Anahtar Kelimeler: Anahtar Kelimeler: Mesleki Rehberlik, Kariyer Danışmanlığı, istihdam