Bildiri Konusu:Özel Gereksinimli Yetişkin Bireylerin Eğitimi/İstihdam


BİR MONTAJ ATÖLYESİNDE HİZMET ALAN ZİHİN YETERSİZLİĞİ OLAN YETİŞKİNLERİN TOPLUM TEMELLİ ÇALIŞMA YAŞAMINA GEÇİŞİNDE DESTEKLİ İSTİHDAM MODELİNİN GELİŞTİRİLMESİ
Çalışma yaşamı zihin yetersizliği olan bireylerin yetişkinlik yaşamında önemli bir yer ve anlam ifade etmektedir. Çalışma yaşamına katılım zihin yetersizliği olan bireylerin para kazanmaya olanak tanımasının yanında onların toplum içerisinde üretken ve bağımsız bir yetişkinlik yaşamına erişimi için fırsatlar oluşturmaktadır. Son yıllarda zihin yetersizliği olan bireyler için hedeflenen istihdam alternatifi olarak toplum temelli çalışma yaşamı ön plana çıkmaktadır. Toplum temelli çalışma yaşamı zihin yetersizliği olan bireylerin tipik gelişen çalışanlarla birlikte eşit işe eşit ücret yaklaşımıyla çalıştığı istihdam alternatiflerini kapsamaktadır. Toplum temelli çalışma yaşamının yaşam kalitesine olan katkıları bilinmekle birlikte zihin yetersizliği olan bireylerin bu istihdam alternatifinde sürdürülebilir şekilde yer almalarında sorunlar yaşanmaktadır. Destekli istihdam modeli zihin yetersizliği olan bireylerin sürdürülebilir şekilde çalışma yaşamında yer almasının önündeki engelleri aşmak amacıyla bireye ve onun çevresine sunulan destekleri kapsamaktadır. İşverenler, zihin yetersizliği olan bireyler ve ebeveynleri tarafından tercih edilen, uygulamada olumlu sonuçları gözlenen destekli istihdam modelinin Türkiye iş gücü piyasasında uygulanmasına ilişkin araştırma bulgularının sınırlı olduğu söylenebilir.
Bu araştırmanın amacı Eskişehir ilinde faaliyet gösteren Engelliler Montaj Atölyesi’nde hizmet alan zihin yetersizliği olan yetişkinlerin toplum temelli çalışma yaşamına geçişlerindeki durumun betimlenmesi ve sürdürülebilir toplum temelli çalışma yaşamına geçişleri için destekli istihdam modeli geliştirilmesidir. Araştırmanın katılımcıları Engelliler Montaj Atölyesi ve Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi’ndeki (OSB) toplum temelli işletmelerdeki zihin yetersizliği olan bireyler, ebeveynler, atölye destek personelleri, üretim şefleri, insan kaynakları sorumluları, tipik gelişen çalışanlar, tez izleme komitesi üyeleri, geçerlik komitesi üyeleri ve araştırmacıdan oluşmaktadır. Araştırma eylem araştırmasıyla desenlenmiş, durum belirleme ve uygulama aşamalarıyla yürütülmüştür.
Araştırmanın durum saptama aşamasında Engelliler Montaj Atölyesi’nde zihin yetersizliği olan yetişkinlere sunulan mesleğe hazırlık hizmetleri ve toplum temelli işletmelere yerleştirme süreçleri betimlenmiştir. Buna göre yerleştirme öncesinde işverenlerin zihin yetersizliği olan bireylerle etkileşim kurmasının, zihin yetersizliği olan bireylerin genel çalışma alışkanlıkları ve yeterlikleri alanında desteklenmesinin yerleştirme sürecini ve başarısını olumlu yönde etkilediği ortaya konmuştur. Diğer yandan zihin yetersizliği olan bireylerin kendi özelliklerine uygun işlere yönlendirilmesine yönelik değerlendirme süreçlerinin net olmaması, yerleştirme sonrası süreçte zihin yetersizliği olan bireyi desteklemede işveren ve işletmedeki tipik gelişen çalışanların zorlanması süreci olumsuz etkileyen etmenler arasında sıralanabilir.
Araştırmanın uygulama sürecinde yerleştirme öncesi, yerleştirme ve izleme aşamaları kapsamında zihin yetersizliği olan bireylerin toplum temelli işletmelere yerleştirilmesi amacıyla destekli istihdam modeli geliştirilmiştir. Bu doğrultuda yerleştirme öncesinde birey ve işletme değerlendirmeleri, iş gücü piyasası gereksinimlerine dayalı mesleğe hazırlık eğitimi hazırlanarak uygulanmasına ilişkin çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Yerleştirme sürecinde iş geliştirme ve işle eşleştirme, işe başvuru, iş analizine dayalı iş tanımı yapma, iş başında eğitim ve koçluk çalışmalarına ilişkin eylem planları hazırlanmış ve uygulanmıştır. Yerleştirme sonrası izleme sürecindeyse paydaş görüşleri ve zihin yetersizliği olan bireyin performansının periyodik olarak takip edilmesine ilişkin eylem planları geliştirilerek uygulanmıştır.
Araştırma sonucunda zihin yetersizliği olan bireylerin toplum temelli çalışma yaşamına geçişlerinde yerleştirme öncesi, yerleştirme ve yerleştirme sonrası süreçte iş koçu tarafından gerçekleştirilmesi gereken süreçler ve iş koçunun bu süreçte yararlanabileceği materyaller ortaya konmuştur.



Anahtar Kelimeler: Anahtar Kelimeler: Zihin yetersizliği, Destekli istihdam, Sürdürülebilir Çalışma Yaşamı, Eylem araştırması.