Bildiri Konusu:Özel Gereksinimli Yetişkin Bireylerin Eğitimi/İstihdam


GELİŞİMSEL YETERSİZLİĞİ OLAN GENÇ YETİŞKİNLERİN VE EBEVEYNLERİNİN GÖZÜNDEN SERBEST ZAMAN

Serbest zaman etkinlikleri yaşam sorumluluklarından arta kalan zamanlarda bireylerin gönüllü olarak katılım gösterdiği ve gerçekleştirirken olumlu duygular hissettiği etkinlikleri kapsamaktadır. Serbest zamanın nitelikli şekilde geçirilmesi yaşam kalitesine fizyolojik ve psikolojik açıdan katkı sunmanın yanı sıra bireylerin yeni arkadaşlar edinme ve toplumla bütünleşme fırsatlarına erişimini de artırmaktadır. Alanyazında serbest zaman etkinlikleri niteliğine göre geçici, tek seferlik, herhangi bir organizasyon gerektirmeyen informal etkinlikler ve gerçekleştirilmesi için planlama, performans ve organizasyon gerektiren formal etkinlikler olarak sınıflandırılmaktadır. Serbest zaman gelişimsel yetersizliği (GY) olan bireylerin yaşam döngüsünde özellikle okul sonrası dönemde önemli bir yer tutmaktadır. Araştırmalar GY olan bireylerin serbest zamanlarını genellikle ev içinde, yalnız ve hareketsiz informal etkinliklerle geçirdiklerini ortaya koymaktadır. GY olan bireylerin serbest zaman etkinliklerine katılım düzeyleri; erişilebilirlik, maddi olanaklar, bireyin ve ebeveynlerinin farkındalık düzeyleri, destek personel olanağı gibi değişkenler tarafından belirlenmektedir. Serbest zaman etkinlikleri hem etkinliği gerçekleştirecek olan bireyin algısıyla ve motivasyonuyla hem de bireyin özellikleriyle ve içinde yaşadığı toplumun kültürüyle yakından ilişkilidir. Uluslararası alanyazında GY olan bireylerin serbest zaman etkinlikleri bağlamındaki durumlarına ilişkin çeşitli araştırmalar olmasına rağmen Türkiye’de bu bireylerin ve ebeveynlerinin serbest zaman etkinliklerindeki durumlarını ortaya koyan oldukça sınırlı sayıda araştırma bulunmaktadır. Yetişkinlik dönemindeki GY olan genç yetişkinlerin ve onların ebeveynlerinin yaşam kalitelerine katkı sağlayacak uygulamalar geliştirilmesi için onların serbest zamana ilişkin deneyimlerinin keşfedilmesinin önemli olduğu söylenebilir. Buradan hareketle bu araştırmanın amacı, GY olan genç yetişkinlerin ve ebeveynlerinin gözünden serbest zaman etkinliklerine ilişkin deneyimlerin belirlenmesi ve buna yönelik öneriler geliştirilmesidir. Araştırma bu nedenle nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji ile yürütülmüştür. Araştırmaya yaşları 18 ile 35 arasında değişen 10 GY olan genç yetişkin ile toplam sekiz ebeveyn (beş anne, üç baba) katılmıştır. Veriler yarı-yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler tümevarımsal içerik analizi yoluyla analiz edilmiştir. Analiz sonucu elde edilen bulgular beş tema altında incelenmiştir. Bulgular GY olan genç yetişkinlerin serbest zamanlarını toplum içerisinde ve nitelikli etkinliklerle geçirmeyi arzuladıklarını ortaya koymaktadır. Buna karşın GY olan genç yetişkinlerin serbest zamanlarını genellikle tek başlarına ya da ebeveynleriyle birlikte informal etkinlikler yoluyla geçirdikleri görülmektedir. Katılımcılar tarafından algılanan engeller GY olan genç yetişkinlerde serbest zamana yönelik farkındalık olmaması, maddi yetersizlikler, etkinlik kaynaklarının yeterli düzeyde olmaması, tipik gelişen bireylerin ayrıştırıcı davranışları, GY olan genç yetişkinlerin güvenlik ve ulaşım becerilerindeki yetersizlikleri şeklinde sıralanmaktadır. Araştırma bulguları incelendiğinde katılımcılar GY olan genç yetişkinlerin serbest zamanlarını nitelikli şekilde geçirmesi için kamu kurumlarının maddi destekler sunması ve yasal düzenlemeler gerçekleştirmesi, sivil toplum kuruluşlarının GY olan genç yetişkinler ve ebeveynleri için etkinlik alternatifleri yaratması ve destek personel sağlaması, eğitim programlarının GY olan genç yetişkinlerin toplum içerisinde bağımsız işlevde bulunmasını sağlamaya yönelik oluşturulması şeklinde öneriler sundukları görülmektedir. Sonuç olarak GY olan genç yetişkinlerin okul döneminden itibaren serbest zaman etkinliklerine ilişkin farkındalıklarının artırılması, ilgi ve yeterliklerinin belirlenmesi, etkinliklere katılım için gerekli becerilerde desteklenmeleri ve içinde yaşadıkları çevrenin serbest zaman etkinliği alternatifleri açısından zenginleştirilmesinin önemli olduğu söylenebilir. İleri araştırmalara ve uygulamalara yönelik GY olan genç yetişkinlerin serbest zamanlarını fiziksel ve bilişsel açıdan zengin uyaran içeren, toplumla bütünleşmeye elverişli formal etkinliklerle geçirmeleri amacıyla toplum temelli desteklerin sunulması için programların hazırlanması, destek personel sağlanması önerilebilir.

Anahtar Kelimeler: Gelişimsel yetersizliği olan genç yetişkinler, serbest zaman etkinlikleri, toplumsal yaşama katılım, nitel araştırma.