Bildiri Konusu:İşitme Yetersizliği olan Bireylerin Eğitimi


İşitme Kayıplı Okul Öncesi Çocukların Genel Bilişsel Yetenekleri: İşiten Akranlarıyla Karşılaştırmalı Bir Analiz

Kilit bir gelişim evresi olan erken çocukluktaki tüm müdahaleler bilişsel potansiyeller, kişilik ve davranışlar üzerinde kalıcı etkiler bırakır. Özellikle bilişsel gelişim doğumdan itibaren dil ve iletişim gelişimi ile birlikte ilerler ve eğitim hayatının başlamasıyla birlikte çocuğun ileriki yaşamı için çok önemli hale gelir. İşitsel deneyim sınırlılığı işitme kayıplı (İK) çocukların biliş ve dil gibi gelişim alanlarına olumsuz yansıyabilmektedir. Öte yandan erken tanı ve buna bağlı erken cihazlandırma ve müdahale yoluyla işitsel deneyim ve bağlantılı becerileri artırmaya yönelik gelişmeler gözlenebilmektedir. İK çocukların genel bilişsel özelliklerinin belirlenmesi çocuğun gelişim düzeyi hakkında fikir sağladığı ve hangi alanlarda destek ihtiyacı olduğunu daha iyi anlamaya ve çocuğun gelişimini takip etmeye yardımcı olduğu için önemlidir. Bu durum uzmanlar, öğretmenler ve aileler için çocuğun ilerlemesini değerlendirmek ve gerektiğinde müdahale ve eğitim stratejilerini düzenlemek için yol göstericidir. Bilişsel yeteneklerinin belirlenmesi, ayrıca eşit eğitim fırsatları sunulmasına da katkıda bulunmaktadır. Her çocuğun performansını mümkün olan en üst düzeye çıkarmak için genel bilişsel yeteneklerin belirlenmesi kaçınılmazdır. Bu çerçevede çalışmanın amacı İK okul öncesi çocukların genel bilişsel yeteneklerini gruplar arası ve grup içi analizler yoluyla irdelemektir. Bu amaç doğrultusunda önce İK çocuklar ile işiten akranları genel bilişsel yetenekleri yönünden karşılaştırılmış, ardından İK çocuklarda genel bilişsel becerilerle bağlantılı odyolojik ve demografik değişkenler belirlenmeye çalışılmıştır.
Nicel yöntem ile yürütülen araştırma nedensel-karşılaştırmalı ve korelasyonel tasarımları içermektedir. Araştırmanın katılımcıları 91 İK ve 109 işiten olmak üzere 200 okulöncesi dönem çocuktur. Tüm İK çocuklar koklear implant kullanıcısıdır. Veriler Raven’in Renkli Progresif Matrisler Testi (Raven’s Coloured Progressive Matrices Test [CPM]) ve her grup için ayrı ayrı oluşturulan katılımcı bilgi formları ile toplanmıştır. Verilerin analizinde (a) yaş kontrol edilerek İK ve işiten çocuklar arasındaki genel bilişsel düzey farkını belirlemek üzere Kovaryans Analizi (ANCOVA), (b) Gruplarda ayrı ayrı olmak üzere genel bilişsel yetenek ile katılımcı değişkenleri arasındaki ilişkiyi belirlemek için Pearson korelasyon analizi, (c) Genel bilişsel yeteneğin İK çocuklara özgü bazı değişkenler yönünden farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek üzere t testi ve Varyans Analizi (ANOVA) yapılmıştır. Yaş değişkeninin istatistiksel olarak kontrol edildiği ANCOVA sonuçlarına göre, İK çocuklar ile işiten akranları arasında genel bilişsel yetenekler yönünden anlamlı fark yoktur. Korelasyon analizinde işiten çocukların genel bilişsel yetenekleri ile yaş, anne-baba eğitim durumu, kardeş sayısı, okul öncesi eğitim süresi ve cinsiyet arasında anlamlı bir ilişki görülmemiştir. Öte yandan, İK çocukların genel bilişsel yetenekleri ile yaş, implant kullanım süresi ve okul öncesi eğitim süresi arasında anlamlı pozitif korelasyon bulunmuştur. Ayrıca, İK grup içinde, 5 yaşındakiler 4 yaşındakilerden, aile eğitimi alanlar almayanlardan daha yüksek CPM puanı aldıkları belirlenmiştir.
İK çocuklar ile işiten çocuklar arasında bilişsel yetenekler açısından fark çıkmaması alanyazınla kısmen tutarlıdır. Fark çıkmaması İK çocukların büyük oranda erken tanılanması, koklear implant kullanması ve aile eğitimi alma gibi erken müdahale süreçlerinden geçmesiyle açıklanabilir. Bilişsel yeteneklerle ilişkili çıkan değişkenler ise, artan işitsel deneyimlerin bilişsel gelişim üzerindeki olumlu etkileriyle açıklanabilir. Erken tanı ve müdahale İK çocukların bilişsel potansiyellerinin performansa dönüşmesinde etkili görünmektedir.

Anahtar Kelimeler: Genel bilişsel yetenek, işitme kayıplı çocuklar, işiten çocuklar, okul öncesi, Raven Renkli Progresif Matrisler Testi