Bildiri Konusu:Görme Yetersizliği olan Bireylerin Eğitimi


Görme Engelli Bireylerin Alışveriş Becerilerinde Yaşadıkları Güçlüklerin Belirlenmesi
Yetersizlik, kişinin doğuştan veya sonradan işlevlerini yerine getirememesidir. Kişi yetersizlik durumunda kimsenin duyduğu gibi duymayabilir, kimsenin gördüğü gibi görmeyebilir, kimsenin öğrendiği gibi öğrenmeyebilir (Eripek, 2005). Yetersizlik türlerinden biri olan görme yetersizliği TÜİK in en son yayınladığı verilere göre toplumun %1,4 ünü kapsamaktadır (TÜİK, 2022). Görme yetersizliği hiç görmeyenler ve az görenler olarak ikiye ayrılmaktadır (Karakoç & Çelik, 2022). Hiç göremeyen bireyler ve az gören bireyle arasında belirli ölçütler vardır. Yapılan tüm düzeltmeler tıbbi düzeltmelere rağmen iyi bir şekilde gören bireylere göre görme gücü en fazla onda biri bulunan ve görüş açısı yirmi dereceden az olan bireylere “kör” (tamamen göremeyen bireyler) denilmektedir (Enç, Çağlar, & Özsoy, 1975). Az görenler bireyler ise, bütün tıbbi düzeltmelere rağmen görme gücü 20/200 normal görme gücüne sahip olan bir bireyin 200 feet (ayak) mesafeden görebildiğini, daha az görenler 20-60 feet (ayak) mesafesinden görebilen bireylerdir (MEB, 2016). Eğitim ortamında özel gereksinimli bireylerin bağımsızlık becerilerini desteklemek adına birçok çalışma yapılsa da tam bağımsızlıklarını sağlamaları için günlük yaşamlarının içerisinde çeşitli alanlarda uyarlamalar yapılmaktadır. Bu bireylerin günlük yaşamlarında yapılan düzenlemelerde evrensel tasarımın temel alınmaktadır.
Evrensel tasarım: bireyin yaşına, cinsiyetine, fizyolojik özelliklerine, engel gurubuna bakılmaksızın yapılan düzenlemeleri her bireyin rahatlıkla kullanmasıdır (Zeyrek Çapan & Güler, 2020). Evrensel tasarımın temel prensibine de uygun olarak total görme yetersizliği bulunan bireyler için günlük yaşamda yapılan düzenlemeler ve az görme yetersizliğine sahip bireylere yapılan düzenlemeler değişiklik göstermez. Günlük yaşamda yapılan düzenlemeler hem total hem de az gören bireylere uygun bir şekilde evrensel desene uygun olarak yapılmaktadır. Günlük yaşamda yapılan düzenlemelere bakıldığında; yollarını rahatlıkla bulabilmeleri için iz yol, asansörlerde Braille yazı ve ses sistemi ile bu düzenlemenin desteklenmesi, para çekme makinelerinde Braille yazılar, sesli trafik lambaları, hastanelerde tabelalarda kullanılan Braille yazılar ve sesli bir şekilde sıradaki hastaların çağrılması, toplu taşımalarda kullanılan sesli sistemler vb. düzenlemelere bakıldığında bu düzenlemeler evrensel desene uygun olduğu için hem total görme yetersizliği hem de az gören bireyler için uygun düzenlemelerdir. Fakat yapılan düzenlemelere bakıldığında gerçek bir ortamda bağımsız olarak alışveriş yapmaları için alışveriş merkezi, alışveriş alanları gibi yerlerde yeterli düzenlemeler bulunmamaktadır (Arslan, Şahin, Gülnar, & Şahbudak, 2014). Bu da bazı sorunlara özellikle görme yetersizliği olan bireyler alışveriş yaparken bir takım sorunlarla karşılaşmaktadır. Bu güçlükler; etiket okuma, para verme, para üstü alma, ürün seçme, ürünün yerini bulma vb. sorunlardır. Az gören bireyler büyüteç gözlük gibi araçlarla bir şekilde bu zorlukların üstesinden gelebilseler de total görme yetersizliği olan bireyler genelde gören rehber desteğine ihtiyaç duymaktadır. Bu araştırmanın amacı günlük yaşam becerilerinden biri olan alışveriş becerilerinde total görme yetersizliği olan bireylerin yaşadıkları güçlüklerin tespiti ve bu güçlüklerle ilgili baş etme konusunda istek ve çözüm önerilerinin belirlenmesidir.

Anahtar Kelimeler: Görme yetersizliği, alışveriş yapma becerisi, bağımsız yaşam becerileri