Bildiri Konusu:Ağır ve Çoklu Yetersizliği olan Bireylerin Eğitimi


Sembolik İletişim Dönemi Orta-Ağır Yetersizliği Olan Bireyler İçin “ Gazi Erken Okuryazarlık Ölçeğinin” Geliştirilmesi
Bu çalışmada sembolik iletişim dönemindeki orta-ağır yetersizliği olan bireylerin erken okuryazarlık becerilerini değerlendirmeye yönelik, geçerli ve güvenilir bir erken okuryazarlık becerileri ölçeği geliştirmek amaçlanmıştır. Araştırma toplamda üç aşamada planlanıp uygulanmıştır. Bu aşamalardan birincisi olan görüşme aşaması için özel eğitim uygulama okullarında orta-ağır yetersizliği olan öğrencilerle çalışan 10 özel eğitim öğretmeni ve üniversitelerin özel eğitim bölümlerinden 8 akademisyen ile yarı yapılandırılmış formlar kullanılarak görüşmeler yapılmıştır. Uzman görüşleri sonrasında hazırlanan formlar, erken okuryazarlık becerilerinin nasıl değerlendirilmesi gerektiğini içeren 10 sorudan oluşmaktadır. Yapılan görüşme sonuçları araştırmacılar tarafından analiz edilmiştir. Görüşme analizleri için değerlendiriciler arası güvenirlik hesaplaması yapılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında ise erken okuryazarlık becerilerinin ülkemizde ve yurt dışında, tüm bireyler için nasıl değerlendirildiği, özellikle orta-ağır yetersizliği olan bireyler için hangi değerlendirme araçlarının nasıl kullanıldığı ve bu araçların ne gibi maddeleri içerdiği incelenerek alanyazın taraması yapılmıştır. Görüşmeler sonunda elde edilen veriler ve alanyazından elde edilen bilgiler ışığında ölçek için madde havuzu oluşturulmuş ve bu maddeler uzman görüşlerine gönderilmiştir. Üçüncü ve son aşamada, uzman görüşlerinden yararlanılarak hazırlanan ölçek materyalleri, Manisa ve İzmir'deki özel eğitim uygulama okullarında öğrenim gören, sembolik iletişim döneminde bulunan, yaşları 5 ile 11 arasında değişen ve orta-ağır yetersizlikleri olan 460 öğrenciye uygulanmıştır. Uygulamalarda okul yönetimi tarafından uygun görülen sessiz ve dikkat dağıtıcı etkenlerin en az seviyede bulunduğu bireysel çalışma odalarında öğrenciler ile çalışılmıştır. Uygulama sürecinde bir uzman tarafından, değerlendiriciler arası güvenirlik ve uygulama güvenirliği verileri toplanmıştır. Ölçeğin geçerlik çalışmaları sırasında, kapsam geçerliği, yapı geçerliği, ayırt edici geçerlik ve ölçüt geçerliği incelenmiştir. Kapsam geçerliğini değerlendirmek için uzman görüşleri göz önünde bulundurulmuş ve uzmanların değerlendirmeleri sonucunda 40 madde, çocukların özellikleri ve erken okuryazarlık alanındaki teorik çerçeveye uygun ve yeterli bulunmuştur. Ölçeğin yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Ölçüt geçerliğini belirlemek için ise uygun bir ölçek bulunamadığı için "öğretmen görüş formu" adını taşıyan bir form geliştirilmiştir. Bu form, öğretmenlerin kendi öğrencilerini değerlendirmeleri için kullanılmıştır. Ayrıca bu formun geçerlik, güvenirlik çalışmaları da gerçekleştirilmiş ve form ile ölçek sonuçları karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma sonuçlarına göre, ölçek ve formun uyumlu olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca ölçüt geçerliği çalışması çerçevesinde örneklemde yer alan bireylerin demografik özelliklerine göre ölçek puanları arasında herhangi bir anlamlı fark olup olmadığı analiz edilmiştir. Ölçeğin güvenirlik çalışmaları kapsamında ise test-tekrar test ve iç tutarlık katsayıları gözden geçirilmiştir. İncelemeler sonucunda, oluşturulan "Gazi Erken Okuryazarlık Ölçeğinin” yüksek güvenirliğe sahip olduğu saptanmıştır. Bu nedenle, bu ölçeğin sembolik iletişim dönemindeki orta-ağır düzeyde yetersizliği olan bireylerin erken okuryazarlık becerilerini değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir araç olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, bu ölçeğin alanyazına katkı sağlayabilecek önemli bir nitelikte olduğu değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Orta-ağır yetersizlik, erken okuryazarlık, ölçek geliştirme