Bildiri Konusu:Zihin Yetersizliği olan Bireylerin Eğitimi


Zihin Yetersizliği Olan Bireylere Dijital Vatandaşlık Becerilerinin Öğretiminde Doğrudan ve Video-Modelle Öğretimin Karşılaştırılması
Hızlı gelişen teknoloji ve değişen dünya, insanları bağımsız yaşam becerileri kapsamına giren; sosyal becerileri, meslekle ilişkili becerileri, tüketici becerilerini, serbest zaman becerilerini, vatandaşlık sorumluluklarını yerine getirmek için gerekli olan becerileri, bilgi ve kaynağa ulaşma becerilerini dijital ortamlarda gerçekleştirmeye yöneltmiştir. Teknolojinin ve internetin kullanımını da içeren dijital okuryazarlık becerileri; eğitim, sağlık, iş başvurusu, mesleki yeterlilik ve günlük yaşamın gerektirdiği becerileri yerine getirmede sahip olunması gereken beceriler olarak önümüzde durmaktadır. Günümüz şartlarında her bireyin yaşamını sürdürebilmesi için teknolojiyi bir dereceye kadar kullanması gerekmektedir. Zihin yetersizliği olan bireylerle gerçekleştirilen çalışmaların çok azında doğrudan teknoloji kullanımının öğretimine odaklanıldığı, dijital vatandaşlık unsurlarının ise müdahalelere dahil edilmediği görülmektedir. Bununla birlikte zihin yetersizliği olan bireylere teknoloji kullanımının öğretiminde hangi yöntemlerin kullanılabileceğine ilişkin öneriler ortaya koyan ve yöntemlerin etkililik ve verimliliklerini karşılaştıran müdahale çalışmalarına ihtiyaç duyulduğu görülmektedir.
Bu çalışma, “dijital vatandaşlık becerileri” olarak adlandırdığımız devletin dijital ortamda sunmuş olduğu hizmetleri (e-Devlet, MHRS, e-okul, e-Nabız) içeren beceri belirleme kontrol listesinden katılımcıların ihtiyaçlarına yönelik belirlenen iki becerinin öğretiminde model-rehberlik-test ve video-modelle öğretimin etkililiklerini ve verimliliklerini karşılaştırmayı amaçlamıştır. Karşılaştırma için tek denekli araştırma modellerinden uyarlamalı dönüşümlü uygulamalar modeli kullanılmıştır. Çalışmaya 15-26 yaş aralığında zihin yetersizliği olan dört genç yetişkin katılmıştır. Beceri öğretimleri süresince katılımcılara dijital vatandaşlık unsurlarından oluşan bazı hedeflenmeyen bilgiler de sunulmuştur. Çalışmada hedeflenmeyen bilgilerin kazanım düzeylerinin nasıl olduğu ve hangi uygulamayla daha yüksek düzeyde edinildiği de incelenmiştir.
Çalışma sonucunda, katılımcılara dijital vatandaşlık becerilerini kazandırmada hem video model hem de model-rehberlik-test yöntemleri etkili bulunmuştur. Katılımcıların edindikleri becerileri korunmalarında ve farklı cihaza genellemelerinde yöntemlerin etkililikleri farklılaşmamıştır. Tüm katılımcılarda oturum sayısı ve öğretim süresi açısından model-rehberlik-testin daha verimli olduğu bulunmuştur. Hata yüzdesi açısından ise üç katılımcıda model-rehberlik-testin, bir katılımcıda video modelin daha verimli olduğu görülmüştür. Dijital vatandaşlık unsurlarıyla ilgili sunulan hedeflenmeyen bilgiler, katılımcıların bu bilgilere ilişkin bilgi düzeylerini arttırmıştır. Katılımcılar hedeflenmeyen bilgi sorularına ön-testte ortalama %10 düzeyinde doğru cevap verirken doğru cevapların oranı son-testte ortalama %56,75 düzeyine yükselmiştir. Katılımcıların model-rehberlik-test uygulamasında sunulan hedeflenmeyen bilgileri ortalama %13,25 daha yüksek düzeyde edindiği görülmüştür. Çalışmanın sosyal geçerliği için katılımcılar ve ebeveynlerin çalışmaya ilişkin görüşleri incelenmiştir. Sosyal geçerlik bulgularında hem ebeveynler hem de katılımcılar öğrenilen becerilerin ileride kullanacakları, yararlı ve faydalı beceriler olduğu yönünde görüş belirtmişlerdir.
Anahtar Kelimeler: Dijital vatandaşlık, karşılaştırma, model-rehberlik-test, video-model, zihin yetersizliği