Bildiri Konusu:Özel Eğitimde Öğretmen Eğitimi


Yöneticilerinin Gözünden Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezleri
Türkiye’deki özel gereksinimli bireylerin tamamı okul dış destek eğitim hizmetlerini Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinden (ÖERM) almaktadır. ÖERM; Milli Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği’nde “Özel eğitim değerlendirme kurulları tarafından yapılan eğitsel değerlendirme ve tanılama sonucunda destek eğitime ihtiyacı olduğu belirlenen engelli bireylere destek eğitimi hizmeti veren doğrudan MEB’e bağlı özel öğretim kurumu” olarak tanımlanmaktadır. Ulusal alanyazında Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinde (ÖERM) gerçekleştirilmiş birçok çok araştırmaya ulaşmak mümkündür. Özellikle son yıllarda ÖERM’lerle ilgili bu araştırmaların sayısı dikkat çekici bir şekilde artmıştır. Gerçekleştirilen araştırmaların genel olarak ÖERM de sunulan destek eğitim faaliyetlerinde karşılaşılan problemlere odaklandığı görülmektedir. ÖERM’lerde destek özel eğitim hizmetlerinin ve ilişkili hizmetlerin sunulmasında yaşanan bazı problemler araştırma bulgularında şu şekilde yer almaktadır; kurumlar arası iş birliğinin sağlanamaması, nitelikli personel bulma konusunda yaşanan zorluk, eğitim programlarının işlevsel oluşturulamaması, aile-personel iletişimi ve iş birliği eksikliği, tanılama ve yönlendirme sürecinde yaşanan problemler, finansal olarak kurumların yaşadığı güçlükler. Gerçekleştirilen bu çalışmaların katılımcılarını genel olarak öğretmenler oluşturmaktadır. Kurumların işleyişleri dinamikleri düşünüldüğünde ve araştırma sonuçları dikkate alındığında kurum yöneticilerinin görüşlerinin önemi açıkça ortaya çıkmaktadır. Araştırmaların tamamına yakınında katılımcılarının kurum yöneticileri olduğu araştırmalar yapılmasını önermektedir. Bu bağlamda kurum yöneticilerinin gözünden ÖERM lerde destek eğitim faaliyetlerinin sunulma sürecini inceleyen bu araştırmaya ihtiyaç duyulmuştur. Araştırma amacı, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi yöneticilerinin sunulan destek eğitim hizmetlerine yönelik deneyim, algı ve görüşlerinin incelenmesidir.
Araştırma nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji ile gerçekleştirilmiştir. Kurum müdürleri destek eğitim faaliyetlerinin yürütülmesi sürecinde birer fenomen olarak ele alınmıştır. Yöneticilerin deneyimlerinden yola çıkarak algı ve görüşlerine ulaşma amacı, fenomenoloji deseninin tercih edilmesini sağlamıştır. Araştırmanın katılımcıları, ÖERM lerde en az üç yıl görev yapmış 5 yöneticiden oluşmaktadır. Araştırmada, araştırma sorularını cevaplamak ve verilerin inandırıcılığını sağlamak amacı ile çeşitli veri toplama teknikleri kullanılmıştır. Veriler; görüşmeler, araştırmacı günlüğü ve dokümanlar yoluyla toplanmıştır. Deneyimlerden ortaya çıkan yönetici algılarına ulaşmak için yarı yapılandırılmış görüşme sorularıyla derinlemesine görüşmeler yapılmış, gerçekleştirilen beş görüşme ortalama 60 70 dakika sürmüştür. Görüşmeler yüz yüze ve online olarak 2023 yılı içerisinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmacıların üçü de ÖERM’de öğretmenlik deneyiminin yanı sıra nitel araştırma ve analiz derslerini lisansüstü düzeyde alıp nitel yöntemle araştırmalar gerçekleştirmiştir. Elde edilen görüşme ses kayıtları yazıya dökülüp özel eğitim alanında uzman bir kişiye doğrulaması yaptırılmıştır. Veriler fenomenoloji desenine uygun olarak içerik analizi ile analiz edilmiştir.
Gerçekleştirilen analiz sonrası veriler beş ana tema altında toplanmıştır. Yöneticilerin; ÖERM lerin işleyişine yönelik deneyim ve görüşleri, Eğitim öğretim sürecine yönelik deneyim ve görüşleri, İstihdam sürecine yönelik deneyim ve görüşleri, İş birliğine yönelik deneyim ve görüşleri, Yöneticilerin beklenti ve önerileri. Sonuç olarak yöneticiler genel olarak kurum işleyişinde problemlerle karşılaştıklarını, tanılama ve yönlendirme sürecinde zorluklar yaşadıkları, donanımlı personel bulmakta zorlandıkları ve sürekliliği sağlayamadıkları, finansal anlamda zorluklar yaşadıkları ve bu durumun eğitim öğretim sürecini olumsuz etkilediğini dile getirmişlerdir. Yöneticilerin deneyimlerinden yola çıkarak destek eğitim hizmetleri faaliyetlerinin yeterli nitelikli personel ve finansal destekle iyileşebileceği algısını taşıdıklarını söylemek mümkündür.

Anahtar Kelimeler: Özel eğitim ve rehabilitasyon, destek eğitim hizmetleri, yönetici