Bildiri Konusu:Aile Eğitimi ve Katılımı


Özel Eğitim Sürecinde Baba Rolü
Günümüzde ebeveynlerin özel gereksinimli çocuklarının eğitim süreçlerinin aktif üyeleri olmaları gerektiğinin önemi, birçok çalışma ile de desteklenen kabul görmüş bir gerekliliktir. Bu gerekliliğin nitelikli şekilde gerçekleşmesi adına, özel eğitim süreçleriyle ilgili ebeveynlerin deneyimlerine ilişkin çalışmalar uzun zamandır yürütülmektedir. Bununla birlikte, özel eğitim sürecinde ebeveynlerin deneyimleri ile ilişkili literatür incelendiğinde, çoğu araştırmanın özel gereksinimli çocukların anneleri ile yürütüldüğü görülmektedir. Hâlbuki anne ve baba rolünün farklılıkları düşünüldüğünde, ebeveyn deneyimlerinde annelerin ve babaların ayrı şekilde ele alınması ayrıca önemli olabilir. Ancak babaların özel eğitim sürecindeki deneyimlerine ilişkin araştırmalar incelendiğinde, bu araştırmaların sayılarının oldukça sınırlı olduğu ve birçoğunun güncel çalışmalar olmadığı görülmüştür. Bu çalışma, sistematik inceleme yoluyla özel gereksinimli çocukların babalarıyla ilgili yapılmış çalışmaları, belirlenen kriterler temelinde ele almıştır. Bu kapsamda araştırmaya 18 makale çalışması dahil edilmiştir. Bu çalışmanın amacı, özel eğitim sürecinde babalıkla ilişkili mevcut durumu sunmanın yanında, özel eğitimde baba rolü ile ilişkili farkındalık yaratmaktır. Bu amaç doğrultusunda, belirlenen makalelerin bulguları babaların “destekleyici”, “hak savunucu” ve “öğrenen” olmak üzere üç temel rolü ile temalandırılmıştır. Bu babalar, çocuklarının özel eğitim sürecinde iş birliğine katılırken, kendilerini sürece uyum sağlayamıyormuş gibi hissetmeye devam etmişlerdir. Bu da sürece yönelik öğrenme ihtiyaçlarının olduğunu göstermiştir. Dolayısıyla, babaların özel eğitim sürecine dahil edilmesi adına çalışmaların babalar özelinde yürütülmesi gerekmektedir. Aksi halde, bu durum anneler için daha yorucu bir sürecin oluşması, özel eğitim sürecinde ailenin etkililiğinin azalması gibi çeşitli riskleri beraberinde getirebilir. Bu noktada özel eğitim sürecine babaların katılımını teşvik etmek adına, baba ve uzman iş birliğini sağlayacak çalışmalar babalar özelinde olacak şekilde planlanmalı ve uygulanmalıdır.

Anahtar Kelimeler: Özel eğitim, baba, ebeveyn, aile, sistematik inceleme