Bildiri Konusu:Özel Eğitimde Teknoloji Destekli Eğitim


Ekran Okuyucuların Görme Engelli Öğrencilerin Yükseköğretim Sürecindeki Rolü ve Etkileri: Erişilebilirlik ve Kapsayıcı Bir Yaklaşım
Bilgisayar tabanlı uygulamalar, öğrenciler için öğrenme sürelerini kısaltması, öğrenci motivasyonunu artırması ve öğrencilerin öğrenme süreçlerini desteklemesi nedeniyle giderek daha popüler hale gelmektedir. Bilgisayar tabanlı teknoloji, görme engelli öğrenciler için bilgiye, iletişime ve çevreye hızlı erişim sağlamaktadır. Görme engelli öğrencilerin bu erişim için ekran okuyucuları etkili bir şekilde kullanması önemlidir. Görme engelli öğrenciler, yükseköğretim öğrenci nüfusu içinde küçük bir sayıdır, ancak lisans ve lisansüstü eğitimdeki sayıları giderek artmaktadır. Bu öğrencilere üniversitelerin engelli öğrenci birimleri tarafından alternatif formatta (Braille, büyük baskı ve işitsel) ders kitapları/materyalleri ve ekran okuyucular gibi bilgisayar tabanlı yazılım programları sağlanması gibi hizmetler sunulmaktadır. Görme engelli yükseköğretim öğrencilerinin ekran okuyucu kullanımı üzerine yaşanmış tecrübelerini derinlemesine incelemek için nitel bir çalışma tasarlanmıştır. Bu nitel çalışmanın bir parçası olarak fenomenolojik bir yaklaşım uygulanarak ekran okuyucu kullanımının görme engelli lisans ve yüksek lisans öğrencilerinin akademik ve günlük yaşamları üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Araştırmada Amerika Birleşik Devletleri'nde bir devlet üniversitesinde eğitim gören görme engelli yedi yükseköğretim öğrencisiyle yüzyüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara üniversitenin engelli öğrenci birimleri aracılığıyla ve kartopu örneklem yoluyla e-posta ile ulaşılmıştır. Katılımcılardan üçü yüksek lisans, üçü doktora ve biri de lisans eğitimi almaktadır. Ses kaydı yapılan tüm görüşmeler, görüşme sırasında Dragon telefon uygulaması kullanılarak yazıya dökülmüştür. Temaları belirlemek için tümevarımsal tematik analiz kullanılmıştır. Bulgular sınıf materyallerine erişim, okuma-yazmada ekran okuyucu kullanımı, günlük yaşamda ekran okuyucu kullanımı, ekran okuyucuların avantajları, ekran okuyucuların dezavantajları ve ekran okuyucu kullanımı hakkında yetersiz bilgi olarak altı tema altında kategorize edilmiştir. Bulgular, ekran okuyucuların görme engelli öğrencilerin başarılı ve bağımsız olmalarında büyük bir etkiye sahip olduğunu; ancak erişilebilir olmayan içeriklerin ve materyallerin başarılarını, mahremiyetlerini ve bağımsızlıklarını olumsuz etkilediğini ortaya koymuştur. Ayrıca görme engelli yükseköğretim öğrencileri, ekran okuyucuları etkili bir şekilde kullanma becerilerinin görme engelliler öğretmenlerinin ekran okuyucu kullanmayı öğretme becerileriyle doğrudan ilişkili olduğunu belirtmiştir. Bu sunumda, Amerika Birleşik Devletleri’nde lisans ve lisansüstü eğitimde görme engelli öğrenci olmanın yaşanmış tecrübeleri üzerine durulacak, ekran okuyucu kullanımına yönelik sınırlılıklar, avantajlar ve öneriler tartışılarak erişilebilirlik ve kapsayıcılık üzerine konuşulacaktır.
Anahtar Kelimeler: Görme engelli, ekran okuyucular, lisans öğrencileri, lisansüstü öğrenciler, akademik çalışma