Bildiri Konusu:İşitme Yetersizliği olan Bireylerin Eğitimi


İşitme Yetersizliği Olan Bireylerde İşaret Dili Kullanımının Sözel Dil Gelişimine Etkileri Konusunda Ebeveyn Görüşlerinin İncelenmesi
İşitme yetersizliği olan bireylerin eğitim ya da sosyal iletişim dilinin ne olması gerektiği konusundaki tartışmalar oldukça uzun bir geçmişe sahiptir. Geçmişten günümüze kadarki süreçte doğru iletişim modunun ne olduğu sorusu yerini insan hakları, dil hakları, kültür hakları ve eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması konularına bırakmış ve işitme yetersizliği olan bireylerin eğitimlerinde ulusal işaret dillerine yer verilmesi gerektiği ortak bir fikir haline gelmiştir. İşitme yetersizliği olan bireylerin eğitimlerinde işaret dilinin ne şekilde ve hangi boyutlarda yer alacağı ise ülkelerin ulusal eğitim programlarında ve ilgili yasal düzenlemelerde farklı şekillerde ele alınmaktadır. İletişim modu tercihlerine göre temelde dört farklı başlık altında toplanan bu programlar; işitsel-sözel yöntem, işaret dili, ikidil/iki kültür yöntemi ve total iletişim yöntemleridir. Kullanılan eğitim programı yaklaşımının ne olduğu farketmeksizin, araştırmacıların ve işitme yetersizliği olan bireylerin eğitimiyle ilginen meslek elemanlarının cevap aradıkları bir diğer soru ise işitsel-sözel yönteme dayalı olarak eğitim yaşantısı planlanan işitme yetersizliği olan bir çocuk bu eğitimle eş zamanlı olarak ya da ilerleyen yaşlarda işaret dili kullanmaya başlarsa sözel dil gelişiminde gerileme görülebilir mi sorusudur. Bununla ilgili olarak yapılan çok az sayıda araştırmada işaret dili öğreniminin sözel dil ediniminde köprü vazifesi göreceği şeklinde olmasına karşın halen aksininin doğruluğuna inanan birçok aile, öğretmen ve araştırmacı bulunmaktadır. Ülkemizde gerçekleştirilen araştırmalarda ise bu konunun araştırılmadığı o nedenle Türkçe özelinde işaret dili kullanımının sözel dil gelişimine etkisinin ne olduğu olgusunun cevaplanması gereken sorular içerdiği görülmektedir.
Olgubilimsel (fenomenolojik) bir araştırma olarak desenlenen bu çalışmanın amacı, işitme yetersizliği olan bireylerde işaret dili kullanımının sözel dil gelişimine etkisi olgusunun bu bireylerin ailelerinin deneyimlerine ve görüşlerine dayalı olarak incelemesidir. Bu amaç doğrultusunda araştırmanın katılımcıları amaçlı örneklem yöntemiyle belirlenmiş olup, işitme yetersizliği olan çocukları sözel dille eğitime başlayan ve sonraki yıllarda ikincil bir dil olarak işaret dilini öğrenen yedi aileden oluşmaktadır. Araştırma amacı doğrultusunda; (1) “Ailelerinin deneyim ve gözlemlerine göre işitme yetersizliği olan bireylerde işaret dili kullanımının sözel dil gelişimi üzerindeki etkisi nasıldır?” ve (2) “Ailelerin işitme yetersizliği olan bireylerin yaşamında işaret dilinin yeri ve önemi konusundaki görüşleri nedir?” sorularına cevaplar aranmıştır. Analizler sonucunda ailelerin; çocuklarının tanılanma sürecindeki deneyimleri, süreçte destek aldıkları uzmanlar ve bu desteğin niteliği, eğitim dilinin ne olacağına ilişkin karar süreçleri, çocuklarının eğitim yaşantıları, işaret diliyle tanışmalarının nasıl gerçekleştiği, işaret dilinin çocuklarının yaşantısına hangi boyutlarda nasıl bir etkisinin olduğu, ailelerin işaret diline ilişkin görüşleri ve bu görüşlerinin zaman içerisindeki değişimi gibi bulgular literatürdeki mevcut bilgilerle birlikte ele alınarak tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: İşitme yetersizliği, Sözel dil gelişimi, Türk İşaret Dili, İletişim modu tercihi, Fenomoloji.