Bildiri Konusu:Otizmli Spektrum Bozukluğu olan Bireylerin Eğitimi


Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklara Deprem Özelinde Afet ve Acil Durum Korunma Becerilerinin Kazandırılması
Afet krizi durumuna neden olan depremden, insanların nasıl etkilendikleri, ne kadar etkilendikleri ve bu etkilere ne tepkiler verdikleri değişmekle birlikte, özel gereksinimli bireylerin en yoğun etkilenebileceği düşünülmektedir. Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan çocuklar özelinde riskin çok daha fazla olduğu belirtilmektedir. OSB’li çocukların depremde doğru davranışları öğrenmeleri, bu davranışların kalıp haline gelmesi hayati önem taşıdığı vurgulanmaktadır. Bunun için özel ve yoğun tekrarlar içerecek şekilde eğitimin planlanmasını gerektirdiği belirtilmektedir. Bu noktadan hareketle çalışmanın amacı, OSB’li çocuklar için muhtemel bir deprem anında ve sonrasında yapılması gereken uygun davranışları kazandırmaktır.
Deprem özelinde verilen afet ve acil durum korunma becerilerini kazandırmayı amaçlayan bu araştırmada tek grup öntest - sontest kontrol grupsuz yarı deneysel desen uygulanmıştır. Katılımcı grup OSB tanısı almış, 10-14 yaş grubunda olan, yönerge alma ve dinleme becerisine sahip, alıcı ve ifade edici dil becerisi olan, kendine veya başkasına zarar verecek problem davranışları bulunmayan çocuklar oluşturmaktadır. Katılımcıların daha önce afet eğimi almamış olması, beklenen becerilere sahip olmaması seçim kriteri olarak belirlenmiştir. Afet eğitimi ile ilgili katılımcıların eğitim öncesi performansını belirmek için deprem öncesi, sırası ve sonrası becerileri içeren 13 maddeden oluşan (beşli likert tipi) “OSB’li bireylere deprem özelinde afet ve acil durum korunma becerileri formu” oluşturulmuş olup öntest olarak velilerine uygulanmıştır. Çalışma planında belirlenen beceriler her hafta düzenli olarak katılımcı grupla çalışılmıştır. Ardından aynı form sontest olarak uygulanarak veriler elde edilmiştir.
Bulgulara bakıldığında OSB’li çocukların deprem özelinde afet ve acil durum korunma becerileri öntestin ortalaması 1,01 (SS=0,06), sontestin ortalaması ise 3,55 (SS=0,79) olduğu belirlenmiştir. Bu bilgiler ışığında ortalamalarının arttığı gibi standart sapmalarına göre öntestte katılımcıların bilgileri farklılık göstermezken sontestte farklılık artmıştır. Buna göre katılımcıların başarı öntest-sontest arasında fark olduğu ve bu farkın sontest lehine olduğu görülmektedir. Her bir maddenin öntest-sontest sonuçlarına bakıldığında öntestte kazandırılmak istenen becerilerin neredeyse olmadığı görülmüştür. Sontestte ise her bir maddenin en düşük 3 puan olan “Bazen” ve en yüksek madde değeri olan 4 “Genellikle” ve 5 “Her zaman” şeklinde işaretlendiği belirtilmektedir. Bu durumun ortalamalarına (Ort. 3,8) yüksek oranda yansımıştır.
OSB’li çocukların depremde doğru davranış örüntülerini öğrenmeleri, doğru tahliye planlarına uymaları, okulda onların ve başka çocukların hayatını kurtaracak kıymette önemli becerilerdir. Yapılan çalışmalar ise bir yakını ile afete maruz kalan özel gereksinimli bireylerin afet anında, afet sonrası akut dönemde, arama-kurtarma faaliyetlerinde, afet sonrası psikososyal destek alma noktasında sağlıklı ve net bir bilgiye sahip olmadıklarını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda afetlere karşı etkin ve başarılı bir mücadele, özel gereksinimlilere duyarlı afet yönetim stratejilerinin geliştirilmesi ve etkin bir şekilde uygulanmasıyla mümkün olacağı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), Deprem, Kendini koruma becerileri.