Bildiri Konusu:Aile Eğitimi ve Katılımı


Özel Gereksinimli Bireylerle Gerçekleştirilmiş İşbirlikçi Danışmanlık Uygulamalarına İlişkin Araştırmaların İncelenmesi
Özel gereksinimli bireylerin eğitimine işbirlikçi danışmanlık uygulamaları giderek daha fazla dahil edilmektedir. Ebeveynleri çocuklarının yetersizliği ve gelişimi hakkında bilgilendirmek ve etkileşimlerini güçlendirmek için işbirlikçi danışmanlık hizmeti benimsenmektedir. İşbirlikçi danışmanlık uygulamalarında temel amaç ebeveynleri güçlendirmektir. Ebeveynlerle iş birliği yaparak onlara bilgi desteği, sosyal, duygusal ve ekonomik destek sunulmaktadır. Ayrıca ebeveynler iş birliği sürecinde çocuğun eğitimine aktif katılım sağlamaktadır. İşbirlikçi danışmanlık uygulamaları çocuklar için işlevsel amaç oluşturmayı sağlarken ebeveynlerin de bilgi ve destek ihtiyacını karşılamaktadır. Böylece işbirlikçi danışmanlık ebeveyn aracılı müdahalelerin önemli bir bileşeni olarak kabul görmektedir. Bu araştırmanın amacı, ulusal alanyazındaki işbirlikçi danışmanlık uygulamaları ile gerçekleştirilmiş araştırmaları incelemektir. Bu amaç doğrultusunda sistematik derleme yöntemi ile ulusal veri tabanları anahtar kelimelerin kullanımıyla taranmıştır. Türkiye’deki araştırmalarda işbirlikçi danışmanlık uygulamalarının koçluk ya da ebeveyn aracılı uygulamalar olarak ele alındığı görülmektedir. İncelemeler sonucunda 2018-2022 yılları arasında gerçekleştirilmiş 13 araştırmaya ulaşılmıştır. Araştırmalar; (a) amacı, (b) yöntemi, (c) katılımcılar ve (d) bulguları açısından değerlendirilmiştir. Araştırmalar amaçları doğrultusunda incelendiğinde; sosyal beceriler, dil becerileri, problem davranışlar, güvenlik becerileri, ebeveyn-çocuk etkileşimi ve sosyal iletişim üzerindeki etkisini incelemek, ailelerin görüşlerini belirlemek, çocukların gelişimleri üzerindeki etkisini ortaya koymak, ebeveynlerin çocukları ile olan etkileşimlerini güçlendirmek gibi amaçlar içerdiği görülmektedir. Bunların yanı sıra işbirlikçi danışmanlık hakkında bilgi verici çalışmalara ve derleme çalışmalarına da rastlanmaktadır. Araştırmalar yöntemleri açısından incelendiğinde ise; nitel, nicel yöntemler ve tek denekli araştırma yöntemleri ile gerçekleştirildiği, daha çok tek denekli araştırma yöntemlerinin kullanıldığı görülmektedir. Araştırmaların katılımcılarını; otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar ve ebeveynleri oluşturmaktadır. İşbirlikçi danışmanlık uygulamalarının daha çok otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip ebeveynlerin öğretim becerilerini ve çocukların dil becerilerini geliştirmek üzere kullanıldığı görülmektedir. İletişimin önemi ve otizm spektrum bozukluğunun yaygınlığı nedeniyle araştırmaların bu alanda yoğunlaştığı düşünülmektedir. Araştırmalarda işbirlikçi danışmanlık uygulamaları hedeflenen becerilerin öğretiminde etkili bir yöntem olarak bulunmuştur. Ayrıca araştırmalarda hedeflenen davranış ve becerilerin kalıcılı ve genellenebilir olduğu ortaya konulmuştur. İşbirlikçi danışmanlık uygulamalarında farklı yetersizlik alanları, farklı beceri ve davranışlar ile farklı meslek elemanlarını da içeren daha fazla sayıda araştırmaya gereksinim bulunduğu düşünülmektedir. Ayrıca uygulayıcılara işbirlikçi danışmanlığı tanıtan araştırmaların gerçekleştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: işbirlikçi danışmanlık, ebeveyn aracılı müdahaleler, ebeveyn koçluğu