Bildiri Konusu:Erken Müdahale ve Erken Çocuklukta Özel Eğitim


Farklı Düzeylerde Ev Erken Okuryazarlık Ortamlarına Sahip Çocukların Erken Okuryazarlık Becerilerinin Karşılaştırılması
Çocukların ileriki yıllarda sergileyecekleri okuma ve okuduğunu anlama başarıları açısından önemli yordayıcılar olarak kabul edilen erken okuryazarlık becerilerinin gelişiminde, ev ortamlarındaki deneyimleri etkili olmaktadır. Nitekim yapılan çalışmalarda çocukların erken okuryazarlık becerilerinin gelişiminde ev okuryazarlık ortamlarının önemi vurgulanmakta ve ev erken okuryazarlık ortamları farklılaşan çocukların, erken okuryazarlık beceri düzeylerinin de farklılaştığı belirtilmektedir (Mendive et al., 2020). Bu çerçevede bu araştırmada, farklı düzeylerde ev erken okuryazarlık ortamlarına sahip anasınıfı çocuklarının erken okuryazarlık becerilerindeki performanslarının karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda; yetersiz, orta ve zengin ev erken okuryazarlık ortamlarına sahip çocukların harf bilgisi, sesbilgisel farkındalık, alıcı dil, ifade edici dil ve sözel dil becerileri ile alıcı ve ifade edici sözcük dağarcığı performansları karşılaştırılmıştır. Araştırma, Ankara ilinde yer alan farklı sosyoekonomik bölgelerdeki ilkokulların anasınıflarına devam eden ve ana dili Türkçe olan, yaşları 48 ile 83 ay aralığında değişen 493 çocukla yürütülmüştür (K=254, E=239). Araştırmaya katılan çocukların 127’sinin yetersiz (%26), 265’inin orta (%54) ve 101’inin zengin (%20) ev erken okuryazarlık ortamına sahip oldukları belirlenmiştir. Yetersiz grupta yer alan çocukların 57’si alt, 51’i orta ve 13’ü üst sosyoekonomik düzey (SED) ailelerden gelmekte iken orta grupta yer alan çocukların 65’i alt, 100’ü orta ve 87’si üst SED ailelerden gelmektedir. Zengin grupta yer alan çocukların ise 10’unun alt, 28’inin orta ve 53’ünün üst SED ailelerden geldikleri belirlenmiştir. Araştırmanın amacına yönelik olarak, çocukların ev ortamında kendilerine sağlanan erken okuryazarlık deneyimlerine ilişkin bilgi toplamak amacıyla Ev Erken Okuryazarlık Ortamı Ölçeği, erken okuryazarlık becerilerini değerlendirmek amacıyla Erken Okuryazarlık Testi, sözel dil becerilerini belirlemek amacıyla Türkçe Erken Dil Gelişimi Testi ve sözcük dağarcığını değerlendirmek amacıyla Türkçe İfade Edici ve Alıcı Dil Testi kullanılmıştır. Analizler sonucunda, araştırmada yer alan grupların erken okuryazarlık becerileri arasında anlamlı farklılıkların olduğu bulunmuştur (p<.001). Alıcı dil ve sözel dil becerileri ile alıcı dil ve ifade edici dil sözcük dağarcığında tüm gruplar arasında anlamlı farklılıkların olduğu belirlenmiştir. Gruplar arasındaki farkın etki büyüklükleri incelendiğinde ise etki büyüklüklerinin .05 ile .07 arasında değiştiği ve ev erken okuryazarlık ortamının alıcı dil ile sözel dil becerilerinde orta düzeyde, alıcı dil ve ifade edici dil sözcük dağarcığında düşük düzeyde anlamlı bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Harf bilgisinde yetersiz grupta yer alan çocukların performansları orta ve zengin gruptan anlamlı düzeyde farklılaşırken (sırasıyla; r=-.16; r=-.19) sesbilgisel farkındalık ile ifade edici dil becerilerinde zengin grupta yer alan çocukların performansları yetersiz ve orta gruptan anlamlı düzeyde farklılaşmıştır (h2=.05). Dolayısıyla, ev erken okuryazarlık ortamının harf bilgisi, sesbilgisel farkındalık ve ifade edici dil becerilerinde düşük düzeyde anlamlı bir etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Daha sonra araştırma kapsamında değerlendirilen tüm değişkenler arasındaki ilişkiler incelenmiş ve ev erken okuryazarlık ortamı ile erken okuryazarlık becerileri arasında düşük ve anlamlı ilişkilerin olduğu bulunmuştur (.20 ile .28 aralığında; p<.01).

Mendive, S., Mascareño Lara, M., Aldoney, D., Pérez, J. C., & Pezoa, J. P. (2020). Home language and literacy environments and early literacy trajectories of low‐socioeconomic status Chilean children. Child Development, 91(6), 2042-2062. https://doi.org/ 10.1111/cdev.13382

Anahtar Kelimeler: okul öncesi, erken okuryazarlık, ev erken okuryazarlık ortamı, erken çocukluk