Bildiri Konusu:Özel Eğitimde Öğretmen Eğitimi


Özel Gereksinimli Göçmen Bir Öğrencinin Öğretmeni Olmak: Özel Eğitim Öğretmenlerinin Görüşleri ve Deneyimleri
Son yıllarda dünyada yaşanan savaşlar ve krizler, insanların zorunlu bir şekilde bulundukları yerleri terk etmelerine, kimi zaman bireysel kimi zamanda kitlesel şekilde göç etmelerine neden olmaktadır. Türkiye, benzer şekilde sınır komşusu olduğu ülkelerde yaşanan siyasi istikrarsızlık ve sahip olduğu olanaklar bakımından sürekli insan göçüyle karşı karşıya kalan ülkelerden biridir. Aynı zamanda Türkiye, dünya üzerinde göçmen nüfusun en fazla olduğu ülkedir. Resmi raporlarda Türkiye’deki Suriyeli göçmen sayısının yaklaşık 3,5 milyon olduğu, bunların %12,4’ünü ise özel gereksinimli bireylerin oluşturduğu belirtilmektedir. Bu sayılara Irak, İran, Afganistan ve Ukrayna gibi halen savaşların ya da iç karışıklıkların yaşandığı ülkelerden gelen göçmenler de eklendiğinde, sayılar oldukça fazla olmaktadır.
Özel gereksinimli göçmen öğrenci olarak iki kere dezavantajlı konumda olmak, bu öğrencilerin hem topluma hem de eğitime katılımlarının önünde engeller oluşturabilmektedir. Göçmen öğrencilere eğitim vermek kolay bir süreç olmadığından, göçmen öğrencilere eğitim verecek öğretmenlerin bu konuda olumlu tutumun yanı sıra yeterli düzeyde bilgiye ve beceriye de sahip olmaları gerekmektedir. Öğretmenlere bu tür bilgilerin ve becerilerin kazandırılmaması, öğretmenlerin kendilerini yetersiz hissetmelerine yol açabilmektedir. Ayrıca öğretmenler dil ve kültür farklılığından kaynaklanan çeşitli zorluklar yaşayabilmektedirler. Alanyazında bu konuya ilişkin sınırlı sayıda çalışma yapılmıştır, oysa öğretmenlerin yaşadıkları zorlukların belirlenip bu zorluklara yönelik önlemler alınmasına gereksinim duyulmaktadır. Bu gereksinim doğrultusunda gerçekleştirilen araştırmanın temel amacı, sınıfında özel gereksinimli göçmen öğrencisi bulunan özel eğitim öğretmenlerinin özel gereksinimli göçmen öğrencilerin eğitim süreçlerine ilişkin görüşlerini ve deneyimlerini belirlemektir.
Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desen kullanılarak gerçekleştirilmiş, araştırmada katılımcıların yaşadığı deneyimleri ayrıntılı şekilde betimlemek amaçlanmıştır. Araştırmanın katılımcılarını sınıfında en az bir özel gereksinimli göçmen öğrencisi bulunan ve Türkiye’nin farklı coğrafi bölgelerinde görev yapan, 11’i kadın ikisi erkek toplam 13 özel eğitim öğretmeni oluşturmaktadır. Öğretmenlerin yaşları 26 ile 45 yaş, deneyim süreleri ise bir buçuk ile 23 yıl arasında değişmektedir. Yaşları yedi ile 24 arasında değişen göçmen öğrencilerin 13’ü erkek, yedisi kadındır. 13’ü zihin yetersizliği, yedisi ise otizm spektrum bozukluğu tanısı almıştır. Öğrencilerin büyük çoğunluğu Suriye kökenli olmakla birlikte Irak, İran, Sudan ve Afganistan kökenli öğrenciler de bulunmaktadır. Araştırma verileri yarı yapılandırılmış görüşme yoluyla toplanmış, görüşmelerden elde edilen veriler tematik analiz kullanılarak analiz edilmiştir.
Araştırmanın öne çıkan bulguları özel eğitim öğretmenlerinin; çoğunlukla öğrencilerle ve velilerle iletişim kurmada zorluk yaşadıklarını, bu zorluğun üstesinden gelmek amacıyla ise tercüman, dil bilen aile üyeleri, çeviri uygulamaları, görseller ya da işaret ve beden dili gibi alternatif iletişim yollarına başvurduklarını göstermektedir. Özel eğitim öğretmenleri dilsel ve kültürel farklılığı olan çocuklara ilişkin gerek hizmet öncesi dönemde gerekse hizmet içi dönemde hiç eğitim almadıklarını ve bu konuda eğitime gereksinim duyduklarını, bununla birlikte öğrencilerin yerleştirmesi yapılmadan önce öğretmenlerin, öğrencilerin ve velilerin mutlaka bir oryantasyon sürecinden geçirilmesi gerektiğini dile getirmişlerdir. Öğretmenler ayrıca iki kere dezavantajlı olarak nitelendirdikleri özel gereksinimli öğrencilerin eğitim sürecinde çeşitli sorunlar olduğunu ve bu sorunların çözümü için toplumdan, politika yapıcılardan, yöneticilerden ve velilerden çeşitli beklentileri olduğunu ifade etmişlerdir.


Anahtar Kelimeler: Özel gereksinimli öğrenci, Göçmen öğrenci, Geçici koruma statüsü, Özel eğitim öğretmeni, Deneyimler