Bildiri Konusu:Otizmli Spektrum Bozukluğu olan Bireylerin Eğitimi


Farklı Gelişimsel Yetersizliği Olan Öğrencilerin Sosyal Beceri ve Problem Davranışlarının Karşılaştırılması
Farklı gelişimsel yetersizliği olan öğrenciler, birçok gelişim alanında güçlük yaşadıkları gibi, sosyal gelişim alanında da çeşitli güçlükler yaşayabilmektedirler. Bu güçlükler tanılarına, yaşlarına göre değişiklik gösterebileceği gibi her tanı ve yaş grubu için ortak bir problem olarak da karşımıza çıkabilmektedir. Çevre ile etkileşimi başlatma, sürdürme gibi durumlarda ortaya çıkan sosyal beceri yetersizlikleri çevreyle olan kısıtlı etkileşim nedeniyle, bireylerin var olan becerilerini de yitirmelerine sebep olabilmektedir. Bilişsel süreçte yaşanan birtakım güçlükler veya duygu düzenlemedeki yetersizliklerden dolayı, özel gereksinimli öğrenciler akran etkileşiminde çeşitli zorluklar yaşamaktadırlar. Gelişimsel yetersizliği olan öğrencilerin sosyal becerilerde sınırlılık yaşamaları, yaşam kalitelerinin düşmesine; ailesine, yakın çevresine ve bakımından sorumlu olan kişilere bağımlı hale gelmelerine neden olabilmektedir. Bu öğrencilerde görülen davranış problemleri ile sosyal beceriler arasında negatif bir ilişki bulunmaktadır. Öğrencilerde sosyal beceriler geliştikçe davranış problemlerinin azaldığı gözlenmektedir. Bu nedenle gelişimsel yetersizliği olan öğrencilere sosyal becerilerin kazandırılması, davranış problemleri ile baş etmede oldukça önemlidir. Alanyazına bakıldığında özel gereksinimli öğrencilerin sosyal becerileri/yeterlilikleri ile iletişim/etkileşim ve dil becerileri akranlarından az, problem davranışları ise daha fazladır. Özellikle otizm spektrum bozukluğu (OSB), öğrenme güçlüğü (ÖG), zihin yetersizliği (ZY) ve dil ve konuşma güçlüğü olan öğrencilerle yapılan çalışmalardan elde edilen bulgular, zihinsel becerilerin sosyal gelişimdeki önemli rolüne işaret etmektedir. Bu nedenle özellikle farklı gelişimsel yetersizliklerden etkilenmiş öğrencilere çeşitli sosyal ağlara katılma fırsatlarının oluşturulması ve yetişkinlerin, öğrencilerin uygun sosyal etkileşim stratejilerini geliştirmelerine yardımcı olmadaki rolü oldukça önemlidirAraştırmada farklı gelişimsel yetersizliği olan öğrencilerin sosyal becerileri ve problem davranışları belirlenerek değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden genel tarama araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın verileri “Sosyal Beceri Derecelendirme Sistemi Öğretmen Formu” (SBDS- ÖF) ile 6-12 yaşları arasında yer alan otizm spektrum bozukluğu (OSB), öğrenme güçlüğü (ÖG), zihin yetersizliği (ZY) ve dil ve konuşma güçlüğü (DKG) olan 172 öğrenciden ve 18 öğretmenden toplanarak SPSS 23 programıyla analiz edilmiştir. Araştırma katılımcıları belirlenirken amaçlı örneklem yöntemlerinden ölçüt örneklem yöntemi seçilmiştir. Araştırma bulguları sonucunda yetersizlik türü ile sosyal beceriler ve problem davranışlar arasında anlamlı farklılık bulunmuş; SBDS ölçeğinden sosyal becerilerde en yüksek puanı ÖG olanlar, en düşük puanı ise OSB olanlar almıştır. Sosyal becerilerde kızların erkeklere kıyasla daha yüksek puan aldığı, problem davranışlarda ise erkeklerin kızlara kıyasla daha yüksek puan aldığı bulunmuştur. Eğitim kademesiyle ve yaşla birlikte SBDS ölçeğinden alınan sosyal beceri puanlarının arttığı belirlenmiştir. Eğitim ortamına göre ise sosyal beceriler en yüksek puanı alanların kaynaştırma eğitimi alanlar olduğu en düşük puanı alanların ise özel eğitim uygulama merkezinde eğitim alanlar olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca araştırma sonucunda sosyal beceri puanları ve problem davranış puanları arasında yüksek düzeyde negatif yönde anlamlı bir fark görülmüştür. Elde edilen bulgular alanyazına dayalı olarak tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Gelişimsel Yetersizlikler, Sosyal Beceriler, Problem Davranışlar